CÔNG TY LUẬT TNHH PHONG GIA

Xử lý xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam: hành chính, dân sự hay hình sự?

Xử lý xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam có ba biện pháp: dân sự, hành chính và hình sự, theo khoản 1 Điều 199 Luật Sở hữu trí tuệ. Xử phạt hành chính có mức phạt tiền tối đa đối với tổ chức là 500.000.000 đồng (khoản 1 Điều 2 Nghị định 99/2013/NĐ-CP); khởi kiện dân sự cho phép yêu cầu Tòa án áp dụng các biện pháp tại Điều 202, trong đó có buộc bồi thường thiệt hại. Bài viết so sánh ba biện pháp và nêu các yếu tố để lựa chọn.

1. Bản chất của các biện pháp xử lý xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ

Bằng biện pháp dân sự, hành chính hoặc hình sự, tùy theo tính chất, mức độ xâm phạm (khoản 1 Điều 199 Luật Sở hữu trí tuệ).

Xử lý xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam có thể đi theo ba con đường khác nhau. Tùy tính chất hành vi, mức độ thiệt hại và mục tiêu bảo vệ quyền lợi, chủ sở hữu có thể chọn biện pháp hành chính, dân sự hoặc hình sự, và mỗi hướng đi có đặc điểm, ưu điểm và giới hạn riêng. Hiểu đúng bản chất của từng biện pháp là điều kiện để tránh mất thời gian, lãng phí nguồn lực hoặc bỏ lỡ cơ hội bảo vệ quyền một cách thực chất.

Xử lý xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam qua biện pháp hành chính, dân sự và hình sự
Các biện pháp bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam theo quy định pháp luật hiện hành

1.1. Hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ bị xử lý bằng những biện pháp nào?

Khung pháp lý nền tảng là Luật Sở hữu trí tuệ (đã được sửa đổi, bổ sung nhiều lần, gần nhất bởi Luật số 131/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/4/2026). Khoản 1 Điều 199 Luật Sở hữu trí tuệ quy định:

“1. Tổ chức, cá nhân có hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ của tổ chức, cá nhân khác thì tuỳ theo tính chất, mức độ xâm phạm, có thể bị xử lý bằng biện pháp dân sự, hành chính hoặc hình sự.”

Hành vi xâm phạm có thể liên quan đến quyền tác giả, quyền liên quan, quyền sở hữu công nghiệp hoặc quyền đối với giống cây trồng.

Hành vi xâm phạm được quy định theo từng đối tượng, ví dụ hành vi xâm phạm quyền tác giả tại Điều 28 và hành vi xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu, tên thương mại và chỉ dẫn địa lý tại Điều 129 Luật Sở hữu trí tuệ.

1.2. Mục đích của việc áp dụng các chế tài pháp lý

Hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ gây thiệt hại cho tác giả, chủ sở hữu, người tiêu dùng hoặc cho xã hội bị xử phạt vi phạm hành chính (điểm a khoản 1 Điều 211 Luật Sở hữu trí tuệ). Biện pháp dân sự do Tòa án áp dụng, gồm buộc chấm dứt hành vi xâm phạm, buộc xin lỗi, cải chính công khai, buộc thực hiện nghĩa vụ dân sự, buộc bồi thường thiệt hại (Điều 202). Việc áp dụng biện pháp dân sự, hình sự thuộc thẩm quyền của Tòa án (khoản 2 Điều 200).

2. So sánh biện pháp hành chính, dân sự và hình sự trong sở hữu trí tuệ

Hành chính: phạt tối đa 500.000.000 đồng với tổ chức; dân sự: Điều 202 Luật Sở hữu trí tuệ; hình sự: Điều 225, 226 Bộ luật Hình sự.

2.1. Biện pháp hành chính: ai xử phạt và mức phạt tối đa là bao nhiêu?

Về thẩm quyền, Luật số 131/2025/QH15 đã sửa khoản 1 Điều 200 Luật Sở hữu trí tuệ, không còn liệt kê từng cơ quan như trước mà quy định chung:

“1. Trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình, Tòa án, người có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính có thẩm quyền xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.”

Trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp, thẩm quyền xử phạt của từng chức danh được quy định tại các Điều từ 16 đến 21 Nghị định 99/2013/NĐ-CP (đã được sửa đổi, bổ sung).

Với quyền sở hữu công nghiệp, căn cứ xử phạt là Nghị định 99/2013/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 126/2021/NĐ-CP, Nghị định 46/2024/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 01/7/2024) và Nghị định 186/2026/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 15/7/2026). Về mức phạt, khoản 1 Điều 2 Nghị định 99/2013/NĐ-CP quy định:

“1. Mức phạt tiền đối với các hành vi quy định tại Chương II của Nghị định này là mức phạt tiền đối với cá nhân. Mức phạt tiền tối đa đối với cá nhân là 250.000.000 đồng. Đối với cùng một hành vi vi phạm hành chính thì mức phạt tiền đối với tổ chức gấp 02 lần mức phạt tiền đối với cá nhân. Mức phạt tiền tối đa đối với tổ chức là 500.000.000 đồng.”

Như vậy, doanh nghiệp xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp có thể bị phạt tới 500.000.000 đồng. Ngoài phạt tiền, cơ quan có thẩm quyền còn có thể áp dụng hình thức xử phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả như tịch thu hàng hóa vi phạm, buộc tiêu hủy hoặc loại bỏ yếu tố vi phạm. Buộc bồi thường thiệt hại là biện pháp dân sự do Tòa án áp dụng (khoản 4 Điều 202 Luật Sở hữu trí tuệ).

2.2. Biện pháp dân sự: Ưu tiên bồi thường và giải quyết thiệt hại thực tế

Khởi kiện dân sự sở hữu trí tuệ cho phép chủ sở hữu quyền yêu cầu Tòa án áp dụng các biện pháp tại Điều 202 Luật Sở hữu trí tuệ, gồm buộc chấm dứt hành vi xâm phạm, buộc xin lỗi, cải chính công khai, buộc bồi thường thiệt hại và buộc tiêu hủy hàng hóa xâm phạm.

Từ ngày 01/4/2026, Luật số 131/2025/QH15 bổ sung khoản 7 Điều 202, cho phép Tòa án “Buộc gỡ bỏ, ẩn hoặc vô hiệu hóa truy cập đến thông tin, nội dung, tài khoản, trang thông tin điện tử, ứng dụng hoặc các định danh địa chỉ Internet có liên quan đến hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ”, một công cụ đặc biệt hữu ích với vi phạm trên môi trường số.

Khi không xác định được mức thiệt hại vật chất theo các căn cứ thông thường, Tòa án quyết định mức bồi thường không quá một tỷ đồng (điểm d khoản 1 Điều 205, bản sửa đổi năm 2025).

Một điểm đáng chú ý của con đường dân sự là biện pháp khẩn cấp tạm thời. Điều 206 Luật Sở hữu trí tuệ cho phép chủ thể quyền yêu cầu Tòa án áp dụng biện pháp này khi khởi kiện hoặc sau khi khởi kiện, nếu đang có nguy cơ thiệt hại không thể khắc phục hoặc hàng hóa, chứng cứ có nguy cơ bị tẩu tán, tiêu hủy; khoản 2 Điều này quy định Tòa án quyết định “trước khi nghe ý kiến của bên bị áp dụng biện pháp đó”. Trong vụ kiện, nguyên đơn chứng minh mình là chủ thể quyền bằng các chứng cứ nêu tại khoản 2 Điều 203, ví dụ bản sao Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả, văn bằng bảo hộ.

2.3. Biện pháp hình sự: Chế tài nghiêm khắc nhất cho vi phạm có quy mô lớn

Tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp được quy định tại Điều 226 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017); quyền tác giả, quyền liên quan có tội danh riêng tại Điều 225. Cá nhân vi phạm có thể bị phạt tiền hoặc phạt tù tùy mức độ nghiêm trọng, và pháp nhân thương mại cũng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Biện pháp hình sự chỉ được áp dụng khi hành vi xâm phạm đáp ứng các dấu hiệu cấu thành tội phạm theo Bộ luật Hình sự; không phải mọi hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đều dẫn đến truy cứu hình sự.

So sánh biện pháp hành chính, dân sự và hình sự trong xử lý xâm phạm sở hữu trí tuệ
Lựa chọn phương án xử lý xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ phù hợp với từng tình huống thực tế

3. Lựa chọn phương án xử lý: Hành chính, dân sự hay hình sự?

Tùy mục tiêu: yêu cầu bồi thường thiệt hại thì khởi kiện dân sự theo Điều 202 Luật Sở hữu trí tuệ; yêu cầu xử phạt thì theo Điều 211.

3.1. Các yếu tố tác động đến quyết định khởi kiện hoặc yêu cầu xử lý

Trong xử lý xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam, không có biện pháp nào tối ưu cho mọi trường hợp. Lựa chọn phụ thuộc vào ít nhất bốn yếu tố: mức độ thiệt hại thực tế, tính chất và quy mô hành vi vi phạm, mục tiêu bảo vệ quyền lợi của chủ sở hữu, và năng lực chứng minh của bên bị xâm phạm.

Về định hướng thực tế, khi cần ngăn chặn nhanh hành vi đang diễn ra và thiệt hại chưa quá lớn, biện pháp hành chính thường là bước khởi đầu phù hợp. Khi thiệt hại kinh tế rõ ràng và có thể định lượng, khởi kiện dân sự giúp đòi bồi thường thực chất hơn. Còn khi hành vi vi phạm có tổ chức, quy mô lớn hoặc đã gây hậu quả nghiêm trọng, truy cứu hình sự là lựa chọn cần được đặt lên bàn cân.

Các biện pháp này không loại trừ nhau hoàn toàn. Trong một số trường hợp, chủ sở hữu quyền có thể kết hợp xử lý hành chính để ngăn chặn khẩn cấp, đồng thời khởi kiện dân sự để yêu cầu bồi thường. Chuyển từ hướng dân sự sang hình sự hoặc ngược lại đòi hỏi đánh giá lại toàn bộ hồ sơ chứng cứ và căn cứ pháp lý, một điểm dễ bị bỏ qua nếu không có định hướng chuyên môn ngay từ đầu.

3.2. Sai lầm thường gặp khi lựa chọn biện pháp bảo vệ quyền

Sai lầm phổ biến nhất là chọn biện pháp hành chính chỉ vì nhanh và tiện, trong khi thiệt hại thực tế cần được bồi thường lại không được giải quyết. Ngược lại, có trường hợp vội khởi kiện dân sự khi chứng cứ chưa đủ mạnh, dẫn đến yêu cầu bị bác hoặc mức bồi thường được Tòa án chấp nhận thấp hơn nhiều so với thiệt hại thực tế.

Một sai lầm khác là chờ đợi quá lâu mà không thực hiện biện pháp ngăn chặn nào. Hành vi vi phạm vì thế tiếp diễn, thời hiệu khởi kiện có thể bị ảnh hưởng, và giá trị của chứng cứ đã thu thập cũng yếu đi. Nhiều doanh nghiệp còn để ngỏ việc thu thập và bảo toàn chứng cứ đúng cách cho đến khi đã quá muộn; vấn đề chứng cứ trên môi trường số được phân tích tại bài Hình ảnh sản phẩm bị sao chép trên sàn thương mại điện tử: cách bảo vệ bản quyền hiệu quả.

3.3. Tình huống giả định

(Tình huống giả định) Một công ty Trung Quốc có nhãn hiệu đã được cấp văn bằng bảo hộ tại Việt Nam phát hiện Công ty X bán hàng gắn dấu hiệu trùng với nhãn hiệu này. Nếu yêu cầu xử lý hành chính, mức phạt tiền tối đa đối với tổ chức là 500.000.000 đồng (khoản 1 Điều 2 Nghị định 99/2013/NĐ-CP). Nếu khởi kiện, chủ nhãn hiệu có quyền yêu cầu Tòa án buộc chấm dứt hành vi xâm phạm và buộc bồi thường thiệt hại (Điều 202 Luật Sở hữu trí tuệ); khi không xác định được thiệt hại vật chất theo các căn cứ tại điểm a, b, c khoản 1 Điều 205, mức bồi thường do Tòa án quyết định nhưng không quá một tỷ đồng (điểm d khoản 1 Điều 205). Nếu hàng hóa có nguy cơ bị tẩu tán, chủ nhãn hiệu có quyền yêu cầu Tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời khi khởi kiện (điểm b khoản 1 Điều 206).

4. Vai trò của Luật sư trong việc định hướng và thực hiện xử lý xâm phạm

Luật sư đánh giá hành vi theo Điều 129 Luật Sở hữu trí tuệ và chuẩn bị chứng cứ trước khi chọn biện pháp.

Trong các vụ việc xử lý xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, vai trò của luật sư vượt ra ngoài giai đoạn tố tụng. Luật sư cần tham gia sớm, ngay từ khâu đánh giá hành vi, xác định căn cứ pháp lý và lên kế hoạch thu thập chứng cứ, vì đó là nền tảng quyết định hiệu quả của bất kỳ biện pháp xử lý nào.

Thu thập chứng cứ trong các vụ xâm phạm sở hữu trí tuệ có những yêu cầu đặc thù: phải bảo đảm tính hợp pháp, tính liên tục và khả năng sử dụng trước cơ quan có thẩm quyền. Luật sư có kinh nghiệm thực tiễn sẽ định hướng thân chủ thu thập đúng loại chứng cứ, tránh sai sót về hình thức có thể làm mất giá trị của toàn bộ hồ sơ.

Khi vụ việc có khả năng chuyển từ xử lý hành chính hoặc dân sự sang hình sự, hoặc cần kết hợp nhiều biện pháp cùng lúc, luật sư là người đánh giá tổng thể và điều phối chiến lược xử lý. Việc này đòi hỏi kinh nghiệm thực tế trong từng loại thủ tục bên cạnh hiểu biết pháp lý, và sự hỗ trợ đúng thời điểm có thể tạo ra khác biệt đáng kể về kết quả.

Với tranh chấp sở hữu trí tuệ có yếu tố phức tạp, nhất là trong doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài hoặc liên quan đến bên nước ngoài, làm việc với luật sư am hiểu cả pháp luật Việt Nam lẫn thông lệ quốc tế giúp quyền lợi không bị bỏ sót ở khâu nào; tình huống nhãn hiệu bị bên khác đăng ký trước được phân tích riêng tại bài Nhãn hiệu Trung Quốc bị đăng ký trước tại Việt Nam: làm gì khi thương hiệu bị chiếm chỗ?. Nên đăng ký nhãn hiệu trực tiếp hay qua hệ thống Madrid được so sánh tại bài Đăng ký nhãn hiệu tại Việt Nam cho doanh nghiệp Trung Quốc. Quy trình cụ thể khi nhãn hiệu bị xâm phạm, từ giữ chứng cứ đến chặn hàng tại cửa khẩu, được trình bày tại bài Xử lý xâm phạm nhãn hiệu tại Việt Nam. Quý khách có thể tham khảo dịch vụ tại Luật Sư Tiếng Trung.

4.1. Kết luận

Xử lý xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam là một quyết định cần cân nhắc kỹ về mục tiêu, chứng cứ và bối cảnh thực tế của từng vụ việc. Hành chính, dân sự hay hình sự đều có ưu thế riêng và không thể áp dụng máy móc. Nếu Quý khách đang đối mặt với tình huống xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và cần định hướng cụ thể, đội ngũ Luật Sư Tiếng Trung sẵn sàng hỗ trợ.

Liên hệ qua hotline 0912 085 076, email luatsutiengtrung.vn@gmail.com hoặc đến trực tiếp tại Số 29 Đường 55, An Khánh (Thảo Điền, Thủ Đức), Tp.HCM.

4.2. Hỗ trợ từ Luật sư Tiếng Trung

Nếu Quý doanh nghiệp cần rà soát hồ sơ hoặc trao đổi về vấn đề nêu trong bài, đội ngũ Luật sư Tiếng Trung có thể hỗ trợ và làm việc trực tiếp bằng tiếng Trung; xem thêm tại dịch vụ tư vấn doanh nghiệp.

5. Câu hỏi thường gặp

5.1. Hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ bị xử lý bằng những biện pháp nào?

Ba biện pháp: dân sự, hành chính hoặc hình sự, tùy theo tính chất, mức độ xâm phạm (khoản 1 Điều 199 Luật Sở hữu trí tuệ).

5.2. Mức phạt hành chính tối đa trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp là bao nhiêu?

250.000.000 đồng đối với cá nhân và 500.000.000 đồng đối với tổ chức; với cùng một hành vi, mức phạt tiền đối với tổ chức gấp 02 lần mức phạt tiền đối với cá nhân (khoản 1 Điều 2 Nghị định 99/2013/NĐ-CP).

5.3. Xử phạt hành chính có giải quyết yêu cầu bồi thường thiệt hại không?

Không. Buộc bồi thường thiệt hại là biện pháp dân sự do Tòa án áp dụng (khoản 4 Điều 202 Luật Sở hữu trí tuệ); việc áp dụng biện pháp dân sự thuộc thẩm quyền của Tòa án (khoản 2 Điều 200).

5.4. Không chứng minh được thiệt hại vật chất thì mức bồi thường tối đa là bao nhiêu?

Không quá một tỷ đồng. Khi không thể xác định mức bồi thường thiệt hại về vật chất theo các căn cứ tại điểm a, b và c khoản 1 Điều 205 thì Tòa án quyết định mức bồi thường tùy thuộc vào mức độ thiệt hại (điểm d khoản 1 Điều 205 Luật Sở hữu trí tuệ).

5.5. Tòa án có thể áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời trước khi nghe ý kiến bên bị áp dụng không?

Có. Tòa án quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời theo yêu cầu của chủ thể quyền trước khi nghe ý kiến của bên bị áp dụng biện pháp đó (khoản 2 Điều 206 Luật Sở hữu trí tuệ).

5.6. Tòa án có thể buộc gỡ nội dung xâm phạm trên mạng không?

Có. Từ ngày 01/4/2026, Tòa án có thể buộc gỡ bỏ, ẩn hoặc vô hiệu hóa truy cập đến thông tin, nội dung, tài khoản, trang thông tin điện tử, ứng dụng có liên quan đến hành vi xâm phạm (khoản 7 Điều 202 Luật Sở hữu trí tuệ, bổ sung bởi Luật số 131/2025/QH15).

5.7. Tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ được quy định ở đâu?

Tại Điều 225 (tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan) và Điều 226 (tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp) Bộ luật Hình sự năm 2015.

Đồng hành cùng doanh nghiệp Việt – Trung

Đội ngũ Luật sư Tiếng Trung – Công ty Luật TNHH Phong Gia tư vấn trực tiếp bằng tiếng Trung, đồng hành cùng doanh nghiệp từ đàm phán, soạn thảo hợp đồng đến giải quyết tranh chấp.

📞 0912 085 076

🌐 luatsutiengtrung.vn

*Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính tham khảo và không được xem là ý kiến tư vấn pháp lý cho bất kỳ vụ việc cụ thể nào. Để biết thêm chi tiết, hãy liên hệ Luật sư!

Chia sẻ:
Facebook
Email
X

BÀI VIẾT LIÊN QUAN

Tài khoản vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài theo Thông tư 38/2026/TT-NHNN
Tài khoản vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài theo Thông tư 38/2026/TT-NHNN: ai phải mở, giao dịch nào bắt buộc đi qua tài khoản, cách mở, đóng tài khoản và mức phạt khi làm sai.
Văn phòng đại diện hay công ty con tại Việt Nam cho doanh nghiệp Trung Quốc
So sánh văn phòng đại diện, chi nhánh và công ty con của doanh nghiệp Trung Quốc tại Việt Nam: quyền kinh doanh, thủ tục cấp phép, thời hạn và mức phạt khi văn phòng đại diện làm sai chức năng.
Thẩm định pháp lý nhà xưởng trước khi mua: danh mục cần kiểm tra
Danh mục hồ sơ cần kiểm tra trước khi mua nhà xưởng tại Việt Nam: Giấy chứng nhận, thời hạn và hình thức thuê đất, giấy phép xây dựng, hoàn công, phòng cháy chữa cháy, môi trường, kèm quy định riêng cho doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.
Kết hôn với người Trung Quốc – nhẫn cưới, chữ song hỷ và sách luật, Luật sư Tiếng Trung
Bên Trung Quốc phải đáp ứng điều kiện kết hôn của cả luật Trung Quốc và luật Việt Nam. Bài nêu hồ sơ, nơi đăng ký, chứng nhận Apostille và mức phạt theo Nghị định 109/2026/NĐ-CP.

đặt lịch tư vấn

Chúng tôi luôn sẵn sàng lắng nghe và đồng hành cùng bạn 24/7. Hãy chọn phương thức thuận tiện nhất để kết nối với đội ngũ luật sư chuyên nghiệp của chúng tôi.

Tượng nữ thần công lý – Luật sư Tiếng Trung
Tranh thủy mặc núi non
扫码添加微信:anfa336688(Luật sư Tiếng Trung)
微信号:anfa336688