Tư vấn Hợp đồng

Phần lớn tranh chấp hợp đồng giữa doanh nghiệp Hoa ngữ và đối tác Việt Nam không bắt nguồn từ hành vi vi phạm, mà từ một điều khoản được soạn theo thông lệ tại thị trường gốc và không phát huy hiệu lực theo pháp luật Việt Nam.

Một hợp đồng dịch đúng nghĩa từ vựng vẫn có thể sai về hệ quả pháp lý. Mức phạt vi phạm ghi 20% bị giới hạn còn 8%. Điều khoản trọng tài dẫn chiếu tới một tổ chức nước ngoài nhưng phán quyết sau đó khó được thi hành tại Việt Nam. Thỏa thuận chọn luật nước ngoài không có hiệu lực đối với phần liên quan đến bất động sản tại Việt Nam.

Chúng tôi tư vấn hợp đồng bằng cả tiếng Việt và tiếng Trung, trong toàn bộ vòng đời giao dịch — từ thiết kế cấu trúc, soạn thảo, rà soát, đàm phán, đến xử lý vi phạm và giải quyết tranh chấp.

Bốn khác biệt khiến hợp đồng mẫu Trung Quốc mất hiệu lực tại Việt Nam

Đây là bốn điểm chúng tôi phát hiện thường xuyên nhất khi rà soát hợp đồng do phía doanh nghiệp Hoa ngữ mang sang. Toàn bộ nội dung trang này được rà soát theo văn bản pháp luật có hiệu lực đến tháng 7/2026.

Mức phạt vi phạm bị giới hạn ở 8%

Theo Điều 301 Luật Thương mại 2005, mức phạt đối với vi phạm nghĩa vụ hợp đồng, hoặc tổng mức phạt đối với nhiều vi phạm, do các bên thỏa thuận nhưng không quá 8% giá trị phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm — trừ trường hợp quy định tại Điều 266 của Luật này.

Trong khi đó, hợp đồng thương mại theo thông lệ Trung Quốc thông thường ấn định mức 违约金 ở 10%, 20% hoặc cao hơn. Điều khoản này khi áp dụng tại Việt Nam sẽ bị giới hạn về mức trần, và phần vượt quá không được chấp nhận.

Hệ quả thực tế: doanh nghiệp tin rằng mình đã có một cơ chế răn đe mạnh, trong khi giá trị pháp lý thực tế của điều khoản chỉ bằng một phần nhỏ so với kỳ vọng.

Không có điều khoản phạt thì không được phạt

Pháp luật Việt Nam chỉ cho phép áp dụng chế tài phạt vi phạm khi các bên có thỏa thuận trong hợp đồng. Nếu hợp đồng không quy định, bên bị vi phạm không có quyền yêu cầu phạt, dù thiệt hại đã phát sinh.

Đây là điểm khác biệt quan trọng so với cách tiếp cận quen thuộc tại nhiều thị trường, nơi bên bị vi phạm mặc định có thể yêu cầu một khoản bồi thường ấn định trước.

Ngoài ra, bên bị vi phạm chỉ có quyền áp dụng đồng thời cả phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại khi hợp đồng có thỏa thuận phạt vi phạm. Không có điều khoản phạt, doanh nghiệp chỉ còn lại cơ chế bồi thường thiệt hại — vốn đòi hỏi chứng minh thiệt hại thực tế, khó hơn nhiều về mặt chứng cứ.

Quyền chọn luật áp dụng không phải là tuyệt đối

Theo Điều 683 Bộ luật Dân sự 2015, các bên trong quan hệ hợp đồng có yếu tố nước ngoài được thỏa thuận lựa chọn pháp luật áp dụng. Nhưng quyền này có giới hạn:

• Hợp đồng liên quan đến bất động sản. Pháp luật của nước nơi có bất động sản áp dụng đối với việc chuyển giao quyền sở hữu, quyền khác đối với tài sản, việc thuê hoặc sử dụng bất động sản để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ. Với nhà xưởng và đất tại Việt Nam, thỏa thuận chọn luật nước ngoài không thay thế được quy định này.
• Hợp đồng lao động và hợp đồng tiêu dùng. Nếu việc chọn luật ảnh hưởng đến quyền lợi tối thiểu của người lao động hoặc người tiêu dùng theo pháp luật Việt Nam, pháp luật Việt Nam được áp dụng.

Khi các bên không thỏa thuận, pháp luật của nước có mối liên hệ gắn bó nhất với hợp đồng sẽ được áp dụng — kết quả thường không phải là điều doanh nghiệp dự liệu.

Phán quyết trọng tài nước ngoài không đương nhiên thi hành được tại Việt Nam

Doanh nghiệp Hoa ngữ thường đưa vào hợp đồng điều khoản trọng tài tại một tổ chức quen thuộc ở nước ngoài, với giả định rằng phán quyết sẽ được thi hành tại Việt Nam theo Công ước New York.

Trên thực tế, phán quyết trọng tài nước ngoài phải qua thủ tục công nhận và cho thi hành tại tòa án Việt Nam. Theo thống kê của Bộ Tư pháp trong giai đoạn từ tháng 1/2012 đến tháng 9/2019, chỉ có 84 đơn yêu cầu công nhận và cho thi hành tại Việt Nam, và tỷ lệ được công nhận vẫn ở mức thấp sau gần ba mươi năm Công ước có hiệu lực tại Việt Nam.

Hệ quả thực tế: một điều khoản trọng tài thuận lợi trong quá trình tố tụng có thể trở thành trở ngại ở giai đoạn thi hành — khi tài sản của bên phải thi hành nằm tại Việt Nam.

Vì vậy chúng tôi tư vấn lựa chọn cơ quan giải quyết tranh chấp dựa trên khả năng thi hành trên thực tế, chứ không chỉ dựa trên sự thuận tiện khi tranh tụng.

Phạm vi dịch vụ tư vấn hợp đồng

Tư vấn cấu trúc giao dịch trước khi soạn thảo

Một hợp đồng tốt bắt đầu từ cấu trúc giao dịch đúng. Sai sót ở bước này không thể sửa bằng cách viết lại câu chữ.

• Lựa chọn mô hình giao dịch phù hợp với mục tiêu kinh doanh và điều kiện pháp lý của ngành nghề.
• Xác định quyền, nghĩa vụ và ranh giới trách nhiệm của từng bên.
• Điều kiện chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng tài sản.
• Phương thức thanh toán, kiểm soát dòng tiền và cơ chế bảo đảm nghĩa vụ.
• Điều kiện nghiệm thu, bàn giao và chấm dứt hợp đồng.
• Nhận diện các rủi ro có thể phát sinh và phân bổ rủi ro giữa các bên.

Soạn thảo hợp đồng thương mại song ngữ

Mỗi hợp đồng được xây dựng trên đặc điểm của từng giao dịch, không sử dụng biểu mẫu có sẵn. Bản tiếng Việt và bản tiếng Trung được soạn song song, với thuật ngữ pháp lý đối chiếu giữa hai hệ thống pháp luật thay vì dịch theo nghĩa từ vựng.

Ba nhóm điều khoản chúng tôi luôn xử lý riêng trong hợp đồng có yếu tố Trung Quốc: ngôn ngữ ưu tiên khi hai bản có khác biệt; luật áp dụng và cơ quan giải quyết tranh chấp, gắn với khả năng thi hành; và chế tài vi phạm, được thiết kế phù hợp với giới hạn của pháp luật Việt Nam.

Rà soát hợp đồng và đánh giá rủi ro

Áp dụng khi doanh nghiệp nhận dự thảo từ đối tác và cần đánh giá trước khi ký. Chúng tôi rà soát và nêu rõ mức độ rủi ro của từng điều khoản:

• Điều kiện có hiệu lực của hợp đồng và thẩm quyền ký kết.
• Điều khoản thanh toán, giao hàng, nghiệm thu và bảo hành.
• Điều khoản phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại.
• Điều khoản bất khả kháng và hoàn cảnh thay đổi cơ bản.
• Điều khoản chấm dứt hợp đồng và hậu quả pháp lý.
• Điều khoản luật áp dụng, ngôn ngữ và giải quyết tranh chấp.
• Điều khoản bảo mật, sở hữu trí tuệ và bảo vệ dữ liệu.

Kết quả rà soát kèm đề xuất phương án sửa đổi cụ thể, không chỉ dừng ở việc chỉ ra rủi ro.

Tham gia đàm phán hợp đồng

• Chuẩn bị phương án đàm phán và xác định giới hạn nhượng bộ cho từng điều khoản.
• Phân tích các điều khoản trọng yếu và đề xuất phương án thay thế.
• Tham gia họp và trao đổi trực tiếp với đối tác bằng tiếng Việt hoặc tiếng Trung.
• Giải thích quy định của pháp luật Việt Nam bằng tiếng Trung cho ban lãnh đạo doanh nghiệp.
• Thống nhất nội dung giữa hai bản ngôn ngữ trước khi ký kết.

Tư vấn trong quá trình thực hiện hợp đồng

Phần lớn tranh chấp phát sinh sau khi hợp đồng đã ký. Cách doanh nghiệp phản ứng trong những tuần đầu tiên thường quyết định kết quả về sau.

• Soạn thảo phụ lục hợp đồng, điều chỉnh tiến độ và phạm vi công việc.
• Gia hạn thời hạn hợp đồng và xử lý thay đổi điều kiện thực hiện.
• Soạn thảo thông báo vi phạm và văn bản bảo lưu quyền.
• Hướng dẫn thu thập, lập và lưu giữ chứng cứ ngay khi sự việc phát sinh.
• Đánh giá các phương án xử lý và hệ quả pháp lý của từng phương án.

Xử lý vi phạm và giải quyết tranh chấp

• Đánh giá quyền, nghĩa vụ của các bên và cơ sở pháp lý của yêu cầu.
• Yêu cầu thực hiện đúng nghĩa vụ, yêu cầu phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại.
• Thương lượng và hòa giải trước khi khởi kiện.
• Đại diện tại Trọng tài thương mại hoặc Tòa án Việt Nam.
• Thủ tục công nhận và cho thi hành phán quyết trọng tài nước ngoài tại Việt Nam.
• Hỗ trợ thi hành phán quyết, bản án và thu hồi công nợ.

Xây dựng hệ thống quản trị hợp đồng

Dành cho doanh nghiệp có số lượng giao dịch lớn, khi quản lý theo từng hợp đồng riêng lẻ không còn phù hợp.

• Xây dựng bộ hợp đồng mẫu song ngữ theo đặc thù kinh doanh.
• Thiết lập quy trình phê duyệt và quy chế phân quyền ký kết.
• Quy trình quản lý sửa đổi, bổ sung và phụ lục hợp đồng.
• Cơ chế theo dõi thời hạn, gia hạn và nghĩa vụ định kỳ trong hợp đồng.
• Chuẩn hóa quy trình lưu trữ hồ sơ phục vụ hậu kiểm và tranh chấp.

Các loại hợp đồng thường xuyên tư vấn

Lưu ý về NDA và NNN. Thỏa thuận bảo mật (NDA) thông thường chỉ ràng buộc nghĩa vụ không tiết lộ. Trong quan hệ gia công và chuyển giao kỹ thuật với đối tác Việt Nam, doanh nghiệp Hoa ngữ thường cần thêm hai lớp bảo vệ mà NDA không cung cấp: không sử dụng thông tin cho mục đích riêng và không vòng tránh để giao dịch trực tiếp với khách hàng hoặc nhà cung cấp của mình. Đây là chức năng của thỏa thuận NNN, và cần được soạn theo pháp luật Việt Nam để có khả năng thực thi tại Việt Nam.

Ba tình huống thường gặp trong thực tiễn

Điều khoản phạt vi phạm không có giá trị như kỳ vọng

Doanh nghiệp sử dụng bản hợp đồng đã dùng nhiều năm tại thị trường gốc, trong đó ấn định mức phạt chậm giao hàng ở tỷ lệ cao. Khi đối tác Việt Nam vi phạm, mức phạt có thể yêu cầu bị giới hạn theo Điều 301 Luật Thương mại 2005.

Hướng xử lý: thiết kế lại cơ chế bảo đảm bằng công cụ khác — đặt cọc, bảo lãnh ngân hàng, cơ chế giữ lại một phần thanh toán, quyền tạm ngừng thực hiện — thay vì dồn toàn bộ vào điều khoản phạt.

Hai bản ngôn ngữ khác nhau, hợp đồng không quy định bản nào ưu tiên

Hợp đồng song ngữ được ký, mỗi bên đọc và hiểu theo bản ngôn ngữ của mình. Khi tranh chấp phát sinh mới phát hiện một điều khoản về điều kiện thanh toán được diễn đạt khác nhau giữa hai bản, và hợp đồng không có điều khoản ngôn ngữ ưu tiên.

Hướng xử lý: luôn có điều khoản ngôn ngữ ưu tiên; và trước khi ký, đối chiếu hai bản theo từng điều khoản, không chỉ kiểm tra bản dịch có trôi chảy hay không.

Chọn trọng tài nước ngoài nhưng tài sản của bên vi phạm nằm tại Việt Nam

Hợp đồng quy định giải quyết tranh chấp tại một tổ chức trọng tài ở nước ngoài. Doanh nghiệp thắng kiện, nhưng bên phải thi hành chỉ có tài sản tại Việt Nam, và phán quyết phải qua thủ tục công nhận, cho thi hành tại tòa án Việt Nam.

Hướng xử lý: cân nhắc trọng tài trong nước hoặc tòa án Việt Nam khi tài sản và hoạt động của đối tác đều ở Việt Nam; đồng thời bổ sung biện pháp bảo đảm có thể xử lý trực tiếp tại Việt Nam.

Năng lực song ngữ Việt – Trung trong công việc hợp đồng

Trong công việc hợp đồng, năng lực ngôn ngữ không phải tiện ích giao tiếp mà là điều kiện để kết quả chính xác.

• Đối chiếu thuật ngữ giữa hai hệ thống pháp luật. Nhiều khái niệm không có tương đương một-đối-một. “违约金” không đồng nhất với “phạt vi phạm” theo pháp luật Việt Nam về điều kiện áp dụng và mức trần. Dịch đúng từ nhưng sai chế định sẽ tạo ra điều khoản không thực thi được.
• Trao đổi trực tiếp, không qua trung gian. Ban lãnh đạo tại nước ngoài hiểu chính xác hệ quả pháp lý của từng điều khoản trước khi phê duyệt, thay vì qua diễn giải lại của phiên dịch nội bộ.
• Đàm phán giữ được quan hệ. Cách một điều khoản bất lợi được đưa ra bàn thảo ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng đạt thỏa thuận. Giữ thể diện cho đối tác không phải phép lịch sự mà là điều kiện để đàm phán tiến triển.

Câu hỏi thường gặp

Mức phạt vi phạm hợp đồng thương mại tại Việt Nam tối đa là bao nhiêu?

Theo Điều 301 Luật Thương mại 2005, mức phạt đối với vi phạm nghĩa vụ hợp đồng hoặc tổng mức phạt đối với nhiều vi phạm do các bên thỏa thuận nhưng không quá 8% giá trị phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm, trừ trường hợp quy định tại Điều 266 của Luật này.

Hợp đồng không có điều khoản phạt thì có được yêu cầu phạt không?

Không. Pháp luật Việt Nam chỉ cho phép áp dụng chế tài phạt vi phạm khi các bên có thỏa thuận trong hợp đồng. Nếu không có điều khoản phạt, bên bị vi phạm chỉ có thể yêu cầu bồi thường thiệt hại và phải chứng minh thiệt hại thực tế.

Có được yêu cầu đồng thời phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại không?

Được, nhưng chỉ khi hợp đồng có thỏa thuận phạt vi phạm. Nếu hợp đồng không có điều khoản phạt, bên bị vi phạm chỉ còn cơ chế bồi thường thiệt hại.

Hai bên có được chọn luật nước ngoài cho hợp đồng không?

Theo Điều 683 Bộ luật Dân sự 2015, các bên trong quan hệ hợp đồng có yếu tố nước ngoài được thỏa thuận lựa chọn pháp luật áp dụng, trừ các trường hợp bị giới hạn. Với hợp đồng liên quan đến bất động sản, pháp luật nơi có bất động sản được áp dụng đối với chuyển giao quyền sở hữu, quyền khác đối với tài sản và việc thuê, sử dụng bất động sản để bảo đảm nghĩa vụ.

Phán quyết trọng tài nước ngoài có thi hành được ngay tại Việt Nam không?

Không đương nhiên. Phán quyết phải qua thủ tục công nhận và cho thi hành tại tòa án Việt Nam. Theo thống kê của Bộ Tư pháp giai đoạn tháng 1/2012 đến tháng 9/2019, có 84 đơn yêu cầu công nhận và cho thi hành, và tỷ lệ được công nhận vẫn ở mức thấp. Nên cân nhắc yếu tố này ngay khi soạn điều khoản giải quyết tranh chấp.

Hợp đồng song ngữ Việt – Trung, bản nào có giá trị áp dụng?

Phụ thuộc vào thỏa thuận của các bên. Hợp đồng cần có điều khoản ngôn ngữ ưu tiên quy định rõ bản nào được áp dụng khi hai bản có khác biệt. Nếu không quy định, việc xác định nội dung thực sự được thỏa thuận sẽ trở thành một tranh chấp riêng.

NDA và NNN khác nhau như thế nào?

NDA ràng buộc nghĩa vụ không tiết lộ thông tin. NNN bổ sung thêm nghĩa vụ không sử dụng thông tin cho mục đích riêng và không vòng tránh để giao dịch trực tiếp với khách hàng hoặc nhà cung cấp của bên cung cấp thông tin. Với quan hệ gia công và chuyển giao kỹ thuật, NDA thông thường không đủ.

Có thể dùng lại mẫu hợp đồng đang dùng tại Trung Quốc cho giao dịch tại Việt Nam không?

Nên rà soát trước khi sử dụng. Các điểm thường phải điều chỉnh gồm mức phạt vi phạm, điều kiện áp dụng chế tài, thỏa thuận chọn luật, cơ quan giải quyết tranh chấp và điều khoản ngôn ngữ. Dịch nguyên văn sang tiếng Việt không làm cho điều khoản trở nên có hiệu lực theo pháp luật Việt Nam.

Liên hệ tư vấn

Nếu quý doanh nghiệp đang chuẩn bị ký kết một hợp đồng thương mại hoặc hợp đồng đầu tư có yếu tố Trung Quốc, việc rà soát ở giai đoạn dự thảo thường tiết kiệm hơn nhiều lần so với chi phí xử lý tranh chấp về sau.

Chúng tôi sẵn sàng trao đổi về giao dịch cụ thể của quý vị trước khi hợp đồng được ký kết.

LUẬT SƯ TIẾNG TRUNG — CÔNG TY LUẬT TNHH PHONG GIA

Giấy đăng ký hoạt động số 41.04.3382/TP/ĐKHĐ

Hotline: 0912 085 076

Email: luatsutiengtrung.vn@gmail.com

Địa chỉ làm việc:

• Số 29 Đường 55, An Khánh (Thảo Điền, Thủ Đức), TP. Hồ Chí Minh
• Số 456 Xô Viết Nghệ Tĩnh, Phường Thạnh Mỹ Tây, TP. Hồ Chí Minh
• Biệt thự B6 – số 14 Thụy Khuê, Tây Hồ, Hà Nội

Nội dung bài viết chỉ mang tính thông tin tham khảo và không được xem là ý kiến tư vấn pháp lý cho bất kỳ vụ việc cụ thể nào.

Nguồn tham khảo

• Luật Thương mại 2005 số 36/2005/QH11 — bản hợp nhất mới nhất, LuatVietnam
• Luật Thương mại số 36/2005/QH11 còn hiệu lực không — LuatVietnam
• Xác định mức phạt vi phạm hợp đồng — Bộ Tư pháp
• Xác định mức phạt vi phạm hợp đồng — Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC)
• Lựa chọn luật áp dụng trong hợp đồng thương mại có yếu tố nước ngoài — Bộ Tư pháp
• Thi hành phán quyết của trọng tài nước ngoài tại Việt Nam, vì sao ở mức thấp — Báo Thanh Niên