Mức phạt vi phạm hợp đồng tối đa 8% là giới hạn tại Điều 301 Luật Thương mại: mức phạt hoặc tổng mức phạt không quá 8% giá trị phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm. Điều 585 Bộ luật Dân sự Trung Quốc không ấn định mức trần theo tỷ lệ phần trăm. Hiểu đúng giới hạn này trước khi ký là bước tối thiểu để bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp trong giao dịch thương mại xuyên biên giới.
1. Bản chất quy định mức phạt vi phạm hợp đồng tối đa 8% tại Việt Nam
Mức phạt hoặc tổng mức phạt không quá 8% giá trị phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm (Điều 301 Luật Thương mại 2005).
1.1. Căn cứ pháp lý theo Luật Thương mại hiện hành
Điều 301 Luật Thương mại 2005 quy định:
“Mức phạt đối với vi phạm nghĩa vụ hợp đồng hoặc tổng mức phạt đối với nhiều vi phạm do các bên thỏa thuận trong hợp đồng, nhưng không quá 8% giá trị phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm, trừ trường hợp quy định tại Điều 266 của Luật này.”
Khoản 1 Điều 3 Luật Thương mại định nghĩa hoạt động thương mại là hoạt động nhằm mục đích sinh lợi, bao gồm mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại và các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi khác. Đối với hợp đồng dân sự, khoản 2 Điều 418 Bộ luật Dân sự quy định mức phạt vi phạm do các bên thỏa thuận, trừ trường hợp luật liên quan có quy định khác.
1.2. Mức 8% áp dụng cho những hoạt động thương mại nào?
Theo Điều 301 Luật Thương mại, mức trần 8% được tính trên giá trị phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm, không phải trên toàn bộ giá trị hợp đồng. Mức trần này áp dụng đối với hoạt động thương mại theo khoản 1 Điều 3 Luật Thương mại, trong đó có mua bán hàng hóa và cung ứng dịch vụ.
2. Những sai lầm phổ biến doanh nghiệp Trung Quốc thường gặp khi thỏa thuận mức phạt
Hai nhầm lẫn: coi phạt vi phạm là bồi thường thiệt hại và áp dụng thói quen thỏa thuận 违约金 theo Điều 585 Bộ luật Dân sự Trung Quốc.
2.1. Nhầm lẫn giữa mức phạt vi phạm và nghĩa vụ bồi thường thiệt hại
Phạt vi phạm hợp đồng thương mại và bồi thường thiệt hại là hai chế tài độc lập, hoàn toàn khác nhau về bản chất. Phạt vi phạm chỉ được áp dụng khi hợp đồng có điều khoản thỏa thuận rõ ràng và bị giới hạn ở mức tối đa 8%. Bồi thường thiệt hại không bị khống chế bởi ngưỡng 8%; phạm vi bồi thường được xác định tại khoản 2 Điều 302 Luật Thương mại 2005:
“2. Giá trị bồi thường thiệt hại bao gồm giá trị tổn thất thực tế, trực tiếp mà bên bị vi phạm phải chịu do bên vi phạm gây ra và khoản lợi trực tiếp mà bên bị vi phạm đáng lẽ được hưởng nếu không có hành vi vi phạm.”
Khi soạn thảo hợp đồng, nhiều doanh nghiệp Trung Quốc gộp hai chế tài này vào một điều khoản, hoặc hiểu nhầm rằng mức phạt 8% đã bao gồm toàn bộ trách nhiệm tài chính của bên vi phạm. Khác biệt giữa tiền phạt vi phạm và tiền đặt cọc theo pháp luật Việt Nam và Trung Quốc được so sánh tại bài Tiền phạt vi phạm và tiền đặt cọc.
2.2. Áp dụng mức phạt theo thói quen kinh doanh tại Trung Quốc vào hợp đồng tại Việt Nam
Điều 585 Bộ luật Dân sự Trung Quốc (民法典, có hiệu lực từ ngày 01/01/2021) quy định các bên có thể thỏa thuận khi một bên vi phạm thì phải trả cho bên kia một khoản tiền phạt vi phạm (违约金) nhất định căn cứ vào tình hình vi phạm. Nếu mức đã thỏa thuận thấp hơn thiệt hại gây ra, Tòa án nhân dân hoặc tổ chức trọng tài có thể tăng lên theo yêu cầu của đương sự; nếu cao quá mức so với thiệt hại gây ra, Tòa án nhân dân hoặc tổ chức trọng tài có thể giảm thích đáng theo yêu cầu của đương sự. Điều 585 không ấn định mức trần theo tỷ lệ phần trăm.
Tại Việt Nam, đối với hợp đồng thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Thương mại, mức phạt hoặc tổng mức phạt không quá 8% giá trị phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm (Điều 301).
3. Rủi ro pháp lý khi ghi mức phạt vượt quá 8% trong hợp đồng
Điều 301 Luật Thương mại 2005 giới hạn mức phạt ở 8% giá trị phần nghĩa vụ bị vi phạm; phần thiệt hại đòi theo khoản 2 Điều 307.
3.1. Điều khoản phạt vượt quá 8% được xử lý thế nào khi có tranh chấp?
Điều 301 Luật Thương mại giới hạn mức phạt đối với vi phạm nghĩa vụ hợp đồng hoặc tổng mức phạt đối với nhiều vi phạm ở mức không quá 8% giá trị phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm, trừ trường hợp quy định tại Điều 266.
Phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại là hai chế tài riêng. Khoản 2 Điều 307 Luật Thương mại quy định trường hợp các bên có thỏa thuận phạt vi phạm thì bên bị vi phạm có quyền áp dụng cả chế tài phạt vi phạm và buộc bồi thường thiệt hại, trừ trường hợp Luật này có quy định khác. Giá trị bồi thường thiệt hại bao gồm giá trị tổn thất thực tế, trực tiếp mà bên bị vi phạm phải chịu do bên vi phạm gây ra và khoản lợi trực tiếp mà bên bị vi phạm đáng lẽ được hưởng nếu không có hành vi vi phạm (khoản 2 Điều 302).
3.2. Hệ quả khi ra cơ quan Trọng tài hoặc Tòa án Việt Nam
Khi tranh chấp hợp đồng giữa doanh nghiệp Việt Nam và Trung Quốc được đưa ra giải quyết tại Trọng tài hoặc Tòa án Việt Nam, cơ quan giải quyết sẽ áp dụng pháp luật Việt Nam nếu hợp đồng có điều khoản chọn luật Việt Nam. Trường hợp không có thỏa thuận chọn luật, pháp luật áp dụng được xác định theo Điều 683 Bộ luật Dân sự 2015:
“1. Các bên trong quan hệ hợp đồng được thỏa thuận lựa chọn pháp luật áp dụng đối với hợp đồng, trừ trường hợp quy định tại các khoản 4, 5 và 6 Điều này. Trường hợp các bên không có thoả thuận về pháp luật áp dụng thì pháp luật của nước có mối liên hệ gắn bó nhất với hợp đồng đó được áp dụng.
2. Pháp luật của nước sau đây được coi là pháp luật của nước có mối liên hệ gắn bó nhất với hợp đồng:
a) Pháp luật của nước nơi người bán cư trú nếu là cá nhân hoặc nơi thành lập nếu là pháp nhân đối với hợp đồng mua bán hàng hóa; (…)”
Như vậy, pháp luật Việt Nam không mặc nhiên được áp dụng khi hợp đồng thiếu điều khoản chọn luật.
Ngôn ngữ hợp đồng cũng là điểm rủi ro thường bị bỏ qua. Hợp đồng song ngữ Việt – Trung không có điều khoản quy định rõ ngôn ngữ nào có giá trị ưu tiên có thể dẫn đến tranh cãi về diễn giải khi nội dung hai bản không hoàn toàn tương đồng.
3.3. Tình huống giả định
(Tình huống giả định) Một hợp đồng mua bán hàng hóa trị giá 5.000.000.000 đồng, áp dụng pháp luật Việt Nam, ghi mức phạt 20% giá trị hợp đồng. Bên bán vi phạm nghĩa vụ giao lô hàng trị giá 2.000.000.000 đồng và gây thiệt hại thực tế 300.000.000 đồng cho bên mua. Mức phạt không quá 8% giá trị phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm, tức không quá 8% × 2.000.000.000 đồng = 160.000.000 đồng (Điều 301 Luật Thương mại 2005). Vì hợp đồng có thỏa thuận phạt vi phạm, bên mua có quyền áp dụng cả chế tài phạt vi phạm và buộc bồi thường thiệt hại (khoản 2 Điều 307); giá trị bồi thường gồm tổn thất thực tế, trực tiếp và khoản lợi trực tiếp đáng lẽ được hưởng (khoản 2 Điều 302).
4. Khuyến nghị để bảo vệ quyền lợi doanh nghiệp Trung Quốc trước khi ký kết
Có thỏa thuận phạt vi phạm thì bên bị vi phạm được áp dụng cả phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại (khoản 2 Điều 307 Luật Thương mại).
4.1. Có được vừa phạt vi phạm vừa đòi bồi thường thiệt hại không?
Thay vì dựa vào một mức phạt cao, doanh nghiệp Trung Quốc nên xây dựng cơ chế chế tài kép trong hợp đồng: điều khoản phạt vi phạm được giữ trong giới hạn 8% theo Luật Thương mại, kết hợp với điều khoản bồi thường thiệt hại riêng ghi nhận quyền yêu cầu bồi thường toàn bộ tổn thất thực tế phát sinh.
Căn cứ cho cơ chế áp dụng song song này là khoản 2 Điều 307 Luật Thương mại 2005:
“2. Trường hợp các bên có thỏa thuận phạt vi phạm thì bên bị vi phạm có quyền áp dụng cả chế tài phạt vi phạm và buộc bồi thường thiệt hại, trừ trường hợp Luật này có quy định khác.”
Theo đó, điều khoản phạt vi phạm nên xác định rõ tỷ lệ phạt không vượt 8%, giá trị phần nghĩa vụ bị vi phạm làm căn cứ tính phạt và thời điểm phát sinh quyền yêu cầu phạt. Song song, điều khoản bồi thường thiệt hại cần quy định rõ loại thiệt hại được bồi thường, cách chứng minh thiệt hại và cơ chế thông báo. Hai điều khoản phải độc lập với nhau và cùng được áp dụng khi có vi phạm. Trong hợp đồng song ngữ, hai thuật ngữ 违约金 và 损害赔偿 cũng cần được đối chiếu giữa bản tiếng Việt và bản tiếng Trung, như hướng dẫn tại bài Rà soát hợp đồng song ngữ Việt – Trung trước khi ký.
4.2. Vai trò của luật sư tiếng Trung trong việc rà soát rủi ro pháp lý đa quốc gia
Soạn thảo và rà soát hợp đồng thương mại có yếu tố nước ngoài đòi hỏi người am hiểu đồng thời pháp luật Việt Nam, thông lệ kinh doanh Trung Quốc và làm việc chính xác bằng cả hai ngôn ngữ. Một luật sư chỉ giỏi một ngôn ngữ, hoặc chỉ quen một hệ thống pháp luật, khó phát hiện hết những xung đột tiềm ẩn trong bản hợp đồng song ngữ.
Nhiều rủi ro bắt nguồn từ sự không tương đồng giữa bản tiếng Việt và bản tiếng Trung, nhất là ở các điều khoản về mức phạt, cơ chế bồi thường, điều kiện chấm dứt hợp đồng và lựa chọn cơ quan giải quyết tranh chấp. Một luật sư tiếng Trung có kinh nghiệm thực tiễn về hợp đồng thương mại sẽ giúp doanh nghiệp nhận diện những điểm này trước khi ký, thay vì phải xử lý hậu quả khi tranh chấp đã phát sinh.
Doanh nghiệp đang chuẩn bị ký hợp đồng thương mại tại Việt Nam và cần tư vấn về những lưu ý khi ký kết, đặc biệt là giới hạn mức phạt và cơ chế bồi thường, nên trao đổi sớm với luật sư am hiểu pháp luật hai nước để tránh những sai sót khó sửa về sau. Quý doanh nghiệp có thể tham khảo thêm tại Luật Sư Tiếng Trung để được hỗ trợ kịp thời.
4.3. Lưu ý quan trọng trước khi ký kết
Mức phạt vi phạm hợp đồng tối đa 8% không phải rào cản, mà là khung pháp lý cần được hiểu đúng để xây dựng một hợp đồng có giá trị thực thi. Doanh nghiệp Trung Quốc hoạt động tại Việt Nam cần tách bạch phạt vi phạm với bồi thường thiệt hại, bảo đảm cả hai cơ chế được soạn đúng quy định và có thể áp dụng song song khi tranh chấp phát sinh.
Để được tư vấn cụ thể về soạn thảo và rà soát hợp đồng thương mại có yếu tố Trung Quốc, Quý doanh nghiệp có thể liên hệ đội ngũ Luật Sư Tiếng Trung qua hotline 0912 085 076, email luatsutiengtrung.vn@gmail.com hoặc đến trực tiếp tại Số 29 Đường 55, An Khánh (Thảo Điền, Thủ Đức), Tp.HCM.
4.4. Hỗ trợ từ Luật sư Tiếng Trung
Nếu Quý doanh nghiệp cần rà soát hồ sơ hoặc trao đổi về vấn đề nêu trong bài, đội ngũ Luật sư Tiếng Trung có thể hỗ trợ và làm việc trực tiếp bằng tiếng Trung; xem thêm tại dịch vụ tư vấn hợp đồng.
5. Câu hỏi thường gặp
5.1. Mức phạt vi phạm hợp đồng tối đa là bao nhiêu?
8% giá trị phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm. Điều 301 Luật Thương mại 2005 quy định mức phạt do các bên thỏa thuận trong hợp đồng nhưng không quá mức này, trừ trường hợp quy định tại Điều 266 của Luật Thương mại.
5.2. Mức 8% có tính trên toàn bộ giá trị hợp đồng không?
Không. Điều 301 Luật Thương mại 2005 quy định mức phạt không quá 8% giá trị phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm, tức tính trên phần nghĩa vụ bị vi phạm.
5.3. Có nhiều vi phạm thì tổng mức phạt có được vượt 8% không?
Không. Điều 301 Luật Thương mại 2005 áp giới hạn không quá 8% giá trị phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm cho cả mức phạt đối với một vi phạm lẫn tổng mức phạt đối với nhiều vi phạm, trừ trường hợp quy định tại Điều 266.
5.4. Bồi thường thiệt hại có bị giới hạn ở mức 8% không?
Không. Bồi thường thiệt hại không bị khống chế bởi ngưỡng 8%. Khoản 2 Điều 302 Luật Thương mại 2005 quy định giá trị bồi thường gồm giá trị tổn thất thực tế, trực tiếp mà bên bị vi phạm phải chịu và khoản lợi trực tiếp đáng lẽ được hưởng nếu không có hành vi vi phạm.
5.5. Có được vừa phạt vi phạm vừa yêu cầu bồi thường thiệt hại không?
Có. Khoản 2 Điều 307 Luật Thương mại 2005 quy định trường hợp các bên có thỏa thuận phạt vi phạm thì bên bị vi phạm có quyền áp dụng cả chế tài phạt vi phạm và buộc bồi thường thiệt hại, trừ trường hợp Luật Thương mại có quy định khác.
5.6. Hợp đồng mua bán hàng hóa không chọn luật thì có áp dụng pháp luật của nước người bán không?
Có. Khoản 1 Điều 683 Bộ luật Dân sự 2015 quy định khi các bên không thỏa thuận thì áp dụng pháp luật của nước có mối liên hệ gắn bó nhất với hợp đồng; theo điểm a khoản 2, với hợp đồng mua bán hàng hóa đó là nước nơi người bán cư trú hoặc thành lập.
Đồng hành cùng doanh nghiệp Việt – Trung
Đội ngũ Luật sư Tiếng Trung – Công ty Luật TNHH Phong Gia tư vấn trực tiếp bằng tiếng Trung, đồng hành cùng doanh nghiệp từ đàm phán, soạn thảo hợp đồng đến giải quyết tranh chấp.
📞 0912 085 076
🌐 luatsutiengtrung.vn
*Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính tham khảo và không được xem là ý kiến tư vấn pháp lý cho bất kỳ vụ việc cụ thể nào. Để biết thêm chi tiết, hãy liên hệ Luật sư!
