CÔNG TY LUẬT TNHH PHONG GIA

Tranh chấp Việt – Trung: chọn trọng tài hay tòa án ngay từ lúc ký hợp đồng

Chọn trọng tài hay tòa án cho tranh chấp Việt – Trung cần được quyết định ngay khi ký hợp đồng. Giữa hai nước, quyết định của Tòa án được công nhận theo khoản 1 Điều 15 Hiệp định tương trợ tư pháp năm 1998, còn quyết định của Trọng tài được công nhận và thi hành phù hợp với Công ước New York 1958 (Điều 21 Hiệp định). Trọng tài giải quyết không công khai theo khoản 4 Điều 4 Luật Trọng tài thương mại 2010. Bài viết so sánh hai phương thức, ba yếu tố lựa chọn và lưu ý khi soạn điều khoản.

1. Bản chất của việc chọn trọng tài hay tòa án trong hợp đồng Việt – Trung

Tòa án là cơ quan xét xử của Nhà nước; trọng tài do các bên thỏa thuận, không công khai (khoản 4 Điều 4 Luật Trọng tài thương mại 2010).

Tranh chấp Việt – Trung: chọn trọng tài hay tòa án ngay từ lúc ký hợp đồng là câu hỏi mà nhiều doanh nghiệp chỉ đặt ra khi mâu thuẫn đã nổ ra, tức là khi đã quá muộn để chủ động. Điều khoản giải quyết tranh chấp trong hợp đồng thương mại quốc tế không phải thủ tục hình thức mà là cơ chế bảo vệ quyền lợi thực sự khi quan hệ kinh doanh đổ vỡ. Với đặc thù của giao dịch Việt – Trung, hiểu rõ bản chất pháp lý và tính thực tiễn của từng phương thức giúp doanh nghiệp lựa chọn đúng ngay trước khi ký hợp đồng.

Về thi hành xuyên biên giới giữa hai nước, quyết định của Tòa án được công nhận theo Hiệp định tương trợ tư pháp năm 1998 (khoản 1 Điều 15), còn quyết định của Trọng tài được công nhận và thi hành phù hợp với Công ước New York 1958 (Điều 21 Hiệp định).

Tranh chấp Việt – Trung: chọn trọng tài hay tòa án ngay từ lúc ký hợp đồng: phân tích bản chất pháp lý
Lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp ngay từ khi ký hợp đồng là bước bảo vệ quyền lợi quan trọng

Khi đàm phán hợp đồng thương mại Việt – Trung, chọn trọng tài hay tòa án thực chất là chọn giữa hai hệ thống tố tụng có bản chất pháp lý và cơ chế vận hành khác hẳn nhau. Hiểu đúng sự khác biệt này là nền tảng để đưa ra quyết định phù hợp với thực tế giao thương.

1.1. Giải quyết tranh chấp bằng Tòa án: Sự can thiệp của quyền lực nhà nước

Tòa án là cơ quan tư pháp của nhà nước, có thẩm quyền bắt buộc theo lãnh thổ và không phụ thuộc vào sự đồng thuận của các bên. Bản án của tòa án mang tính cưỡng chế công quyền và được thi hành theo cơ chế pháp lý của từng quốc gia.

Giữa Việt Nam và Trung Quốc, bản án dân sự của tòa án nước này có thể được công nhận tại nước kia theo Hiệp định tương trợ tư pháp về các vấn đề dân sự và hình sự năm 1998. Khoản 1 Điều 15 Hiệp định quy định mỗi bên “sẽ công nhận và cho thi hành trên lãnh thổ nước mình các quyết định sau đây được tuyên trên lãnh thổ của Bên ký kết kia, theo những điều kiện quy định tại Hiệp định này”.

Tuy vậy, việc công nhận không tự động: người thắng kiện phải làm thủ tục yêu cầu công nhận, và bản án có thể bị từ chối theo các căn cứ tại Điều 9 và Điều 17 Hiệp định, như Tòa án ra bản án không có thẩm quyền, bên phải thi hành không được triệu tập hợp lệ, hay việc thi hành phương hại đến trật tự công cộng của nước được yêu cầu.

1.2. Trọng tài thương mại khác Tòa án ở điểm nào?

Trọng tài thương mại là phương thức giải quyết tranh chấp dựa trên thỏa thuận tự nguyện của các bên, thông qua hội đồng trọng tài độc lập. Các bên có quyền chọn thiết chế trọng tài, trọng tài viên, địa điểm giải quyết, ngôn ngữ tố tụng và luật áp dụng.

Phán quyết của Trọng tài nước ngoài được công nhận và thi hành theo Công ước New York 1958; Việt Nam tham gia Công ước theo Quyết định số 453/QĐ-CTN ngày 28/7/1995 của Chủ tịch nước. Riêng giữa hai nước, Điều 21 Hiệp định tương trợ tư pháp 1998 cũng xác nhận phán quyết trọng tài được công nhận theo Công ước New York. Điều kiện và thủ tục công nhận phán quyết trọng tài nước ngoài tại Việt Nam được trình bày tại bài Công nhận phán quyết trọng tài nước ngoài tại Việt Nam.

2. So sánh khi chọn trọng tài hay tòa án cho tranh chấp Việt – Trung

Khác nhau về tính công khai, ngôn ngữ (khoản 2 Điều 10 Luật Trọng tài thương mại) và cơ chế thi hành (Điều 15, Điều 21 Hiệp định 1998).

Khi so sánh để chọn trọng tài hay tòa án cho tranh chấp Việt – Trung, cần nhìn vào ba khía cạnh thực tế: tốc độ và bảo mật, chi phí và ngôn ngữ, cùng hiệu quả thi hành tại quốc gia đối tác.

2.1. Trọng tài và Tòa án khác nhau thế nào về công khai và số cấp xét xử?

Tòa án xét xử công khai; trường hợp đặc biệt cần giữ bí mật nghề nghiệp, bí mật kinh doanh của đương sự theo yêu cầu chính đáng của họ thì Tòa án có thể xét xử kín (khoản 2 Điều 15 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015).

Trọng tài mặc định không công khai. Khoản 4 Điều 4 Luật Trọng tài thương mại 2010 quy định: “Giải quyết tranh chấp bằng Trọng tài được tiến hành không công khai, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác.”

Về số cấp xét xử, bản án, quyết định sơ thẩm của Tòa án có thể bị kháng cáo, kháng nghị để xét xử phúc thẩm (khoản 1 Điều 17 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015). Với trọng tài, theo khoản 5 Điều 61 Luật Trọng tài thương mại, “Phán quyết trọng tài là chung thẩm và có hiệu lực kể từ ngày ban hành.”

2.2. Chi phí tố tụng và sự chủ động về ngôn ngữ, luật áp dụng

Chi phí tố tụng tại tòa án nước ngoài thường khó dự đoán và phụ thuộc vào hệ thống pháp luật địa phương. Doanh nghiệp Việt Nam theo kiện tại tòa án Trung Quốc phải đối mặt với rào cản ngôn ngữ, yêu cầu dịch và xác thực toàn bộ hồ sơ, cùng chi phí thuê luật sư bản địa am hiểu thủ tục.

Trọng tài cho phép các bên chủ động thỏa thuận ngôn ngữ tố tụng, có thể là tiếng Anh, tiếng Việt, tiếng Trung hoặc kết hợp, cùng luật áp dụng cho nội dung tranh chấp. Với tranh chấp giải quyết tại trọng tài Việt Nam, khoản 2 Điều 10 Luật Trọng tài thương mại cho phép các bên thỏa thuận ngôn ngữ khi tranh chấp có yếu tố nước ngoài hoặc một bên là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài; vấn đề ngôn ngữ hợp đồng được phân tích tại bài Hợp đồng tiếng Trung có giá trị pháp lý tại Việt Nam không?.

Chi phí trọng tài quốc tế thường cao hơn tòa án ở giai đoạn đầu, nhưng tổng chi phí thực tế, khi tính đủ đi lại, dịch thuật, luật sư địa phương và thời gian kéo dài, không nhất thiết đắt hơn trong tranh chấp có giá trị lớn.

2.3. Bản án và phán quyết trọng tài được thi hành ở nước kia theo cơ chế nào?

Đây là điểm khác biệt có tính quyết định nhất. Bản án của tòa án Việt Nam hoặc Trung Quốc có thể được công nhận tại nước kia theo Hiệp định tương trợ tư pháp 1998, nhưng phải qua thủ tục xét đơn với các căn cứ từ chối tại Điều 9 và Điều 17 Hiệp định. Điều kiện và giới hạn của con đường này được phân tích tại bài Công nhận bản án Trung Quốc tại Việt Nam.

Phán quyết trọng tài được thi hành theo Công ước New York 1958, mà Việt Nam tham gia từ năm 1995; giữa Việt Nam và Trung Quốc, Điều 21 Hiệp định tương trợ tư pháp 1998 quy định việc công nhận và thi hành quyết định của Trọng tài phù hợp với Công ước này.

3. Ba yếu tố quyết định nên chọn trọng tài hay tòa án

Ba yếu tố: giá trị hợp đồng, vị thế đàm phán, nơi có tài sản của đối tác; phán quyết trọng tài thi hành theo Công ước New York 1958.

Các yếu tố cân nhắc khi lựa chọn điều khoản giải quyết tranh chấp hợp đồng quốc tế Việt Trung
Quy mô hợp đồng, vị thế đàm phán và đặc điểm đối tác là ba yếu tố then chốt cần cân nhắc

Chọn trọng tài hay tòa án không có đáp án chung cho mọi trường hợp. Ba yếu tố dưới đây giúp doanh nghiệp thu hẹp lựa chọn dựa trên đặc thù giao dịch của mình.

3.1. Quy mô hợp đồng và giá trị tranh chấp dự kiến

Với hợp đồng giá trị nhỏ, chi phí trọng tài quốc tế có thể không tương xứng với giá trị tranh chấp tiềm năng. Khi đó, tòa án trong nước hoặc trọng tài nội địa có thể là lựa chọn thực tế hơn, với điều kiện tài sản của đối tác nằm trong cùng lãnh thổ.

Ngược lại, với hợp đồng giá trị trung bình trở lên, nhất là khi tài sản của đối tác Trung Quốc nằm tại Trung Quốc, trọng tài thương mại quốc tế là phương án bảo đảm thi hành thực chất hơn nhiều so với tòa án.

3.2. Vị thế đàm phán và khả năng kiểm soát quy trình

Khi doanh nghiệp Việt Nam ở thế đàm phán cân bằng hoặc chiếm ưu thế, đó là thời điểm tốt nhất để thương lượng điều khoản trọng tài trung lập: chọn một thiết chế quốc tế uy tín, địa điểm giải quyết tại nước thứ ba và ngôn ngữ tố tụng phù hợp.

Nếu phía Trung Quốc đề xuất tòa án tại Trung Quốc hoặc trọng tài do thiết chế Trung Quốc quản lý, doanh nghiệp Việt Nam cần đánh giá kỹ. Không phải mọi thiết chế trọng tài Trung Quốc đều thiếu trung lập, nhưng am hiểu quy tắc tố tụng và ngôn ngữ của thiết chế đó là điều kiện tối thiểu để kiểm soát được quy trình về sau.

3.3. Đặc điểm của đối tác Trung Quốc và tài sản của họ ở đâu

Vấn đề thực tiễn nhất khi chọn trọng tài hay tòa án không nằm ở chỗ tòa nào xét xử đúng hơn, mà ở chỗ phán quyết có thi hành được không và thi hành ở đâu. Nếu đối tác Trung Quốc không có tài sản hoặc hoạt động kinh doanh tại Việt Nam, bản án của tòa án Việt Nam chỉ có giá trị thực thi khi được tòa án Trung Quốc công nhận, với đầy đủ thủ tục và rủi ro từ chối nêu trên.

Ngược lại, nếu phán quyết trọng tài được tuyên bởi một thiết chế được công nhận, doanh nghiệp Việt Nam có thể yêu cầu tòa án có thẩm quyền tại Trung Quốc công nhận và thi hành theo Công ước New York 1958.

3.4. Tình huống giả định

(Tình huống giả định) Một công ty Việt Nam ký hợp đồng mua máy móc trị giá 5 tỷ đồng với một công ty Trung Quốc; hợp đồng chỉ ghi “tranh chấp được giải quyết bằng trọng tài” mà không nêu tổ chức trọng tài. Khi phát sinh tranh chấp, hai bên phải thỏa thuận lại về hình thức trọng tài hoặc tổ chức trọng tài cụ thể; nếu không thỏa thuận được thì việc lựa chọn được thực hiện theo yêu cầu của nguyên đơn (khoản 5 Điều 43 Luật Trọng tài thương mại 2010). Phán quyết trọng tài là chung thẩm và có hiệu lực kể từ ngày ban hành (khoản 5 Điều 61). Nếu phải thi hành tại Trung Quốc, quyết định của Trọng tài được công nhận và thi hành phù hợp với Công ước New York 1958 (Điều 21 Hiệp định tương trợ tư pháp Việt Nam – Trung Quốc năm 1998).

4. Lưu ý khi soạn thảo điều khoản giải quyết tranh chấp quốc tế

Điều khoản không rõ hình thức hoặc tổ chức trọng tài thì các bên phải thỏa thuận lại (khoản 5 Điều 43 Luật Trọng tài thương mại 2010).

Lựa chọn trọng tài hay tòa án sẽ không phát huy tác dụng nếu điều khoản giải quyết tranh chấp được soạn sơ sài hoặc không rõ ràng về pháp lý. Dưới đây là ba nhóm lưu ý cụ thể.

4.1. Tránh các điều khoản “trọng tài rỗng” hoặc không rõ ràng

Lỗi phổ biến trong hợp đồng thương mại quốc tế là điều khoản mơ hồ, chẳng hạn “Các bên giải quyết tranh chấp bằng thương lượng, nếu không được thì đưa ra trọng tài” mà không nêu rõ tên thiết chế, địa điểm, quy tắc tố tụng hay số lượng trọng tài viên. Theo pháp luật Việt Nam, điều khoản như vậy không mặc nhiên vô hiệu; khoản 5 Điều 43 Luật Trọng tài thương mại quy định:

“5. Trường hợp các bên đã có thỏa thuận trọng tài nhưng không chỉ rõ hình thức trọng tài hoặc không thể xác định được tổ chức trọng tài cụ thể, thì khi có tranh chấp, các bên phải thỏa thuận lại về hình thức trọng tài hoặc tổ chức trọng tài cụ thể để giải quyết tranh chấp. Nếu không thỏa thuận được thì việc lựa chọn hình thức, tổ chức trọng tài để giải quyết tranh chấp được thực hiện theo yêu cầu của nguyên đơn.”

Như vậy, quyền chọn tổ chức trọng tài rơi vào tay bên khởi kiện trước. Các trường hợp thỏa thuận trọng tài vô hiệu theo pháp luật Việt Nam được liệt kê riêng tại Điều 18 Luật Trọng tài thương mại.

Điều khoản giải quyết tranh chấp hợp đồng quốc tế cần xác định rõ ít nhất tên thiết chế trọng tài hoặc tòa án, luật tố tụng áp dụng, ngôn ngữ tố tụng, địa điểm giải quyết và luật nội dung điều chỉnh hợp đồng. Thiếu bất kỳ yếu tố nào trong số này đều tiềm ẩn rủi ro về hiệu lực hoặc khả năng thực hiện điều khoản; vấn đề chọn luật điều chỉnh được phân tích tại bài Chọn luật Trung Quốc trong hợp đồng với đối tác Việt Nam: được không và rủi ro gì?.

4.2. Lựa chọn thiết chế trọng tài uy tín hoặc tòa án có thẩm quyền

Trong tranh chấp thương mại Việt – Trung, các thiết chế trọng tài thường được cân nhắc gồm Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), Trung tâm Trọng tài Quốc tế Singapore (SIAC), Phòng Thương mại Quốc tế (ICC) hoặc Ủy ban Trọng tài Kinh tế và Thương mại Quốc tế Trung Quốc (CIETAC). Mỗi thiết chế có quy tắc tố tụng, chi phí và thông lệ riêng.

Nếu chọn tòa án, cần làm rõ tòa án của quốc gia nào có thẩm quyền và điều kiện để thẩm quyền đó được thừa nhận khi yêu cầu công nhận ở nước kia, chẳng hạn các căn cứ thẩm quyền tại Điều 18 Hiệp định tương trợ tư pháp 1998. Chọn tòa án của một bên mà không lường trước rủi ro thi hành tại quốc gia đối tác là điểm dễ dẫn đến tranh chấp về thẩm quyền ngay từ đầu.

4.3. Kết luận

Chọn trọng tài hay tòa án ngay từ lúc ký hợp đồng là quyết định pháp lý quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng bảo vệ quyền lợi khi mâu thuẫn phát sinh. Giữa Việt Nam và Trung Quốc, quyết định của Tòa án được công nhận theo Hiệp định tương trợ tư pháp 1998, còn quyết định của Trọng tài được công nhận phù hợp với Công ước New York 1958 (Điều 21 Hiệp định). Lựa chọn cuối cùng phụ thuộc vào quy mô hợp đồng, vị thế đàm phán và đặc điểm của đối tác.

Để được tư vấn cụ thể, Quý doanh nghiệp có thể liên hệ đội ngũ Luật Sư Tiếng Trung qua hotline 0912 085 076, email luatsutiengtrung.vn@gmail.com hoặc đến trực tiếp tại Số 29 Đường 55, An Khánh (Thảo Điền, Thủ Đức), Tp.HCM.

4.4. Hỗ trợ từ Luật sư Tiếng Trung

Điều khoản giải quyết tranh chấp trong hợp đồng quốc tế không nên soạn theo mẫu chung hoặc sao chép từ hợp đồng tương tự mà không rà soát pháp lý phù hợp với đặc thù giao dịch. Một điều khoản phù hợp với hợp đồng mua bán hàng hóa đơn giản có thể không phù hợp với hợp đồng liên doanh, chuyển giao công nghệ hay dịch vụ dài hạn.

Luật sư am hiểu cả pháp luật Việt Nam và thực tiễn thương mại Trung Quốc giúp doanh nghiệp soạn điều khoản đúng về kỹ thuật, và quan trọng hơn, chọn phương án phù hợp với mục tiêu kinh doanh thực tế, kể cả tính khả thi khi thi hành phán quyết xuyên biên giới.

Nếu doanh nghiệp đang chuẩn bị ký kết hoặc đàm phán hợp đồng có đối tác Trung Quốc, đội ngũ Luật Sư Tiếng Trung sẵn sàng hỗ trợ rà soát điều khoản tranh chấp và tư vấn phương án phù hợp với từng giao dịch.

Nếu Quý doanh nghiệp cần rà soát hồ sơ hoặc trao đổi về vấn đề nêu trong bài, đội ngũ Luật sư Tiếng Trung có thể hỗ trợ và làm việc trực tiếp bằng tiếng Trung; xem thêm tại dịch vụ tranh tụng và thu hồi nợ.

5. Câu hỏi thường gặp

5.1. Phán quyết trọng tài có bị xét xử lại ở cấp cao hơn không?

Không. Phán quyết trọng tài là chung thẩm và có hiệu lực kể từ ngày ban hành (khoản 5 Điều 61 Luật Trọng tài thương mại 2010).

5.2. Giải quyết tranh chấp bằng trọng tài có công khai không?

Không. Giải quyết tranh chấp bằng Trọng tài được tiến hành không công khai, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác (khoản 4 Điều 4 Luật Trọng tài thương mại 2010). Tòa án thì xét xử công khai (khoản 2 Điều 15 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015).

5.3. Bản án của Tòa án Việt Nam và Trung Quốc có được công nhận ở nước kia không?

Có, theo những điều kiện của Hiệp định tương trợ tư pháp năm 1998 (khoản 1 Điều 15); việc công nhận có thể bị từ chối theo các căn cứ tại Điều 9 và Điều 17 Hiệp định.

5.4. Phán quyết trọng tài giữa Việt Nam và Trung Quốc được công nhận theo cơ chế nào?

Theo Công ước New York 1958: mỗi Bên ký kết công nhận và thi hành quyết định của Trọng tài được tuyên trên lãnh thổ của Bên ký kết kia phù hợp với Công ước này (Điều 21 Hiệp định tương trợ tư pháp năm 1998).

5.5. Điều khoản trọng tài không ghi rõ tổ chức trọng tài có vô hiệu không?

Không mặc nhiên vô hiệu. Khi có tranh chấp, các bên phải thỏa thuận lại về hình thức trọng tài hoặc tổ chức trọng tài cụ thể; nếu không thỏa thuận được thì việc lựa chọn thực hiện theo yêu cầu của nguyên đơn (khoản 5 Điều 43 Luật Trọng tài thương mại 2010).

5.6. Các bên có được thỏa thuận ngôn ngữ tố tụng trọng tài không?

Có, đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài hoặc tranh chấp mà ít nhất một bên là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài; nếu không có thỏa thuận thì ngôn ngữ do Hội đồng trọng tài quyết định (khoản 2 Điều 10 Luật Trọng tài thương mại 2010).

Đồng hành cùng doanh nghiệp Việt – Trung

Đội ngũ Luật sư Tiếng Trung – Công ty Luật TNHH Phong Gia tư vấn trực tiếp bằng tiếng Trung, đồng hành cùng doanh nghiệp từ đàm phán, soạn thảo hợp đồng đến giải quyết tranh chấp.

📞 0912 085 076

🌐 luatsutiengtrung.vn

*Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính tham khảo và không được xem là ý kiến tư vấn pháp lý cho bất kỳ vụ việc cụ thể nào. Để biết thêm chi tiết, hãy liên hệ Luật sư!

Chia sẻ:
Facebook
Email
X

BÀI VIẾT LIÊN QUAN

Tài khoản vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài theo Thông tư 38/2026/TT-NHNN
Tài khoản vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài theo Thông tư 38/2026/TT-NHNN: ai phải mở, giao dịch nào bắt buộc đi qua tài khoản, cách mở, đóng tài khoản và mức phạt khi làm sai.
Văn phòng đại diện hay công ty con tại Việt Nam cho doanh nghiệp Trung Quốc
So sánh văn phòng đại diện, chi nhánh và công ty con của doanh nghiệp Trung Quốc tại Việt Nam: quyền kinh doanh, thủ tục cấp phép, thời hạn và mức phạt khi văn phòng đại diện làm sai chức năng.
Thẩm định pháp lý nhà xưởng trước khi mua: danh mục cần kiểm tra
Danh mục hồ sơ cần kiểm tra trước khi mua nhà xưởng tại Việt Nam: Giấy chứng nhận, thời hạn và hình thức thuê đất, giấy phép xây dựng, hoàn công, phòng cháy chữa cháy, môi trường, kèm quy định riêng cho doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.
Kết hôn với người Trung Quốc – nhẫn cưới, chữ song hỷ và sách luật, Luật sư Tiếng Trung
Bên Trung Quốc phải đáp ứng điều kiện kết hôn của cả luật Trung Quốc và luật Việt Nam. Bài nêu hồ sơ, nơi đăng ký, chứng nhận Apostille và mức phạt theo Nghị định 109/2026/NĐ-CP.

đặt lịch tư vấn

Chúng tôi luôn sẵn sàng lắng nghe và đồng hành cùng bạn 24/7. Hãy chọn phương thức thuận tiện nhất để kết nối với đội ngũ luật sư chuyên nghiệp của chúng tôi.

Tượng nữ thần công lý – Luật sư Tiếng Trung
Tranh thủy mặc núi non
扫码添加微信:anfa336688(Luật sư Tiếng Trung)
微信号:anfa336688