Hòa giải thương mại tại Việt Nam đang trở thành lối ra thực sự khi kiện tụng không phải lựa chọn tốt nhất, nhất là với những tranh chấp mà doanh nghiệp cần giữ kín thông tin nội bộ, duy trì quan hệ đối tác và kiểm soát chi phí pháp lý. Hòa giải thương mại được điều chỉnh bởi Nghị định số 22/2017/NĐ-CP; kết quả hòa giải thành có thể được Tòa án công nhận theo Chương XXXIII Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.
1. Bản chất pháp lý của hòa giải thương mại tại Việt Nam
Là phương thức giải quyết tranh chấp thương mại theo Nghị định 22/2017/NĐ-CP; nguyên tắc quy định tại Điều 4, phạm vi tại Điều 2.

1.1. Hòa giải thương mại là gì và theo nguyên tắc nào?
Hòa giải thương mại là phương thức giải quyết tranh chấp do các bên thỏa thuận, với sự hỗ trợ của hòa giải viên thương mại, người đứng ở vị trí trung gian giúp các bên đi đến tiếng nói chung. Khung pháp lý điều chỉnh hoạt động này tại Việt Nam là Nghị định số 22/2017/NĐ-CP về hòa giải thương mại (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 112/2025/NĐ-CP), văn bản thiết lập một cơ chế giải quyết tranh chấp ngoài tố tụng có trật tự và bảo đảm giá trị pháp lý.
Điều 4 Nghị định số 22/2017/NĐ-CP quy định các nguyên tắc cốt lõi của hòa giải thương mại:
“1. Các bên tranh chấp tham gia hòa giải hoàn toàn tự nguyện và bình đẳng về quyền và nghĩa vụ.
2. Các thông tin liên quan đến vụ việc hòa giải phải được giữ bí mật, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận bằng văn bản hoặc pháp luật có quy định khác.
3. Nội dung thỏa thuận hòa giải không vi phạm điều cấm của pháp luật, không trái đạo đức xã hội, không nhằm trốn tránh nghĩa vụ, không xâm phạm quyền của bên thứ ba.”
Hòa giải viên không có thẩm quyền phán xét hay áp đặt kết quả, và chính điều này phân biệt rõ hòa giải với xét xử tại Tòa án hoặc trọng tài thương mại.
1.2. Các hình thức hòa giải thương mại phổ biến hiện nay
Tại Việt Nam hiện nay, hòa giải thương mại được thực hiện theo hai hình thức chính: hòa giải quy chế thông qua một tổ chức hòa giải thương mại được thành lập hợp pháp, và hòa giải vụ việc do các bên tự thỏa thuận chọn hòa giải viên thương mại độc lập. Cả hai hình thức đều được pháp luật thừa nhận, và kết quả hòa giải thành của mỗi hình thức đều được bảo hộ nếu đáp ứng đúng điều kiện luật định.
Cần lưu ý rằng hòa giải thương mại có phạm vi áp dụng riêng, gắn với hoạt động thương mại. Điều 2 Nghị định số 22/2017/NĐ-CP quy định phạm vi giải quyết tranh chấp bằng hòa giải thương mại như sau:
“1. Tranh chấp giữa các bên phát sinh từ hoạt động thương mại.
2. Tranh chấp giữa các bên trong đó ít nhất một bên có hoạt động thương mại.
3. Tranh chấp khác giữa các bên mà pháp luật quy định được giải quyết bằng hòa giải thương mại.”
Trong phạm vi đó, từ vi phạm hợp đồng mua bán hàng hóa, tranh chấp dịch vụ đến những xung đột trong quan hệ hợp tác đầu tư đều có thể được xử lý theo phương thức này, miễn là các bên đều đồng thuận.
2. Tại sao hòa giải là “lối ra” tối ưu thay vì kiện tụng?
Vì thông tin vụ việc được giữ bí mật (khoản 2 Điều 4) và các bên tự chọn trình tự, hòa giải viên (Điều 13 Nghị định 22/2017/NĐ-CP).
Khi đánh giá hòa giải thương mại tại Việt Nam như một giải pháp thay thế tố tụng, doanh nghiệp thường đặt lên hàng đầu ba yếu tố: bảo mật thông tin, chi phí thực tế và khả năng duy trì quan hệ kinh doanh sau khi tranh chấp được giải quyết.
2.1. Bảo mật tuyệt đối thông tin và uy tín doanh nghiệp
Thông tin về tranh chấp, số liệu tài chính, chiến lược kinh doanh hay điểm yếu nội bộ của doanh nghiệp không bị đưa ra xem xét công khai như tại Tòa án, bởi nguyên tắc giữ bí mật tại khoản 2 Điều 4 Nghị định số 22/2017/NĐ-CP ràng buộc quá trình hòa giải, và hòa giải viên thương mại còn mang nghĩa vụ riêng về bảo vệ bí mật thông tin vụ tranh chấp theo điểm c khoản 2 Điều 9 Nghị định này. Riêng việc phiên hòa giải có được tiến hành công khai hay không thì thuộc quyền lựa chọn của các bên, bởi điểm c khoản 1 Điều 13 Nghị định số 22/2017/NĐ-CP ghi nhận quyền của các bên tranh chấp được “Yêu cầu việc hòa giải được tiến hành công khai hoặc không công khai”.
Tại Tòa án, nguyên tắc là xét xử công khai (khoản 2 Điều 15 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015).
2.2. Tiết kiệm thời gian và chi phí vận hành
Tại Tòa án, bản án, quyết định sơ thẩm có thể bị kháng cáo, kháng nghị để xét xử phúc thẩm (khoản 1 Điều 17 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015). Với hòa giải thương mại, các bên có quyền lựa chọn trình tự, thủ tục hòa giải, hòa giải viên thương mại, địa điểm, thời gian để tiến hành hòa giải (điểm a khoản 1 Điều 13 Nghị định số 22/2017/NĐ-CP); địa điểm, thời gian hòa giải được thực hiện theo thỏa thuận của các bên (khoản 4 Điều 14).
Các bên cũng có quyền đồng ý hoặc từ chối hòa giải, yêu cầu tạm dừng hoặc chấm dứt hòa giải (điểm b khoản 1 Điều 13).
2.3. Duy trì mối quan hệ hợp tác sau tranh chấp
Tranh chấp thương mại không nhất thiết phải chấm dứt một mối quan hệ kinh doanh. Khi chọn hòa giải, các bên cùng tham gia tìm kiếm giải pháp chung thay vì đối đầu như trong tố tụng, và chính tinh thần ấy mở đường cho một phương án đôi bên cùng có lợi, thậm chí cho việc điều chỉnh lại điều khoản hợp tác trong tương lai.
Điều này đặc biệt có giá trị trong tranh chấp giữa các đối tác lâu năm, giữa nhà cung cấp và khách hàng chiến lược, hoặc giữa các bên trong một liên doanh. Khi hòa giải không thành, cách chọn giữa trọng tài và Tòa án được so sánh tại bài Tranh chấp Việt – Trung: chọn trọng tài hay tòa án.

3. Giá trị pháp lý của kết quả hòa giải thành
Văn bản về kết quả hòa giải thành có hiệu lực thi hành đối với các bên theo pháp luật dân sự (khoản 1 Điều 15 Nghị định 22/2017/NĐ-CP).
Một điểm mà không ít doanh nghiệp còn băn khoăn khi cân nhắc hòa giải thương mại tại Việt Nam là kết quả đạt được có đủ hiệu lực pháp lý để bảo đảm thi hành hay không. Kết quả hòa giải thành có giá trị ràng buộc và có thể được Tòa án công nhận để thi hành, nhưng doanh nghiệp cần hiểu rõ cơ chế để vận dụng đúng.
3.1. Tính tự nguyện thi hành của các bên
Khi hòa giải thành, các bên lập văn bản ghi nhận kết quả đã đạt được. Khoản 1 Điều 15 Nghị định số 22/2017/NĐ-CP quy định:
“1. Khi đạt được kết quả hòa giải thành các bên lập văn bản về kết quả hòa giải thành. Văn bản về kết quả hòa giải thành có hiệu lực thi hành đối với các bên theo quy định của pháp luật dân sự.”
Về bản chất, đây là một thỏa thuận dân sự được lập trên nền tảng tự nguyện và thiện chí.
3.2. Yêu cầu Tòa án công nhận kết quả hòa giải thành như thế nào?
Trong trường hợp một bên không tự nguyện thi hành, bên kia có quyền yêu cầu Tòa án có thẩm quyền công nhận kết quả hòa giải thành theo thủ tục công nhận kết quả hòa giải thành ngoài Tòa án tại Chương XXXIII Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Yêu cầu này bị giới hạn về thời gian, vì khoản 1 Điều 418 Bộ luật Tố tụng dân sự quy định “Người yêu cầu công nhận kết quả hòa giải thành ngoài Tòa án phải gửi đơn đến Tòa án trong thời hạn 06 tháng, kể từ ngày các bên đạt được thỏa thuận hòa giải thành.” Về hiệu lực của quyết định công nhận, khoản 8 và khoản 9 Điều 419 Bộ luật Tố tụng dân sự quy định:
“8. Quyết định công nhận hoặc không công nhận kết quả hòa giải thành ngoài Tòa án có hiệu lực thi hành ngay, không bị kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm.
9. Quyết định công nhận kết quả hòa giải thành ngoài Tòa án được thi hành theo pháp luật về thi hành án dân sự.”
Điều 417 Bộ luật Tố tụng dân sự quy định các điều kiện để Tòa án công nhận kết quả hòa giải thành ngoài Tòa án:
“1. Các bên tham gia thỏa thuận hòa giải có đầy đủ năng lực hành vi dân sự.
2. Các bên tham gia thỏa thuận hòa giải là người có quyền, nghĩa vụ đối với nội dung thỏa thuận hòa giải. Trường hợp nội dung thỏa thuận hòa giải thành liên quan đến quyền, nghĩa vụ của người thứ ba thì phải được người thứ ba đồng ý.
3. Một hoặc cả hai bên có đơn yêu cầu Tòa án công nhận.
4. Nội dung thỏa thuận hòa giải thành của các bên là hoàn toàn tự nguyện, không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội, không nhằm trốn tránh nghĩa vụ với Nhà nước hoặc người thứ ba.”
Đây là cơ chế bảo đảm quan trọng, giải quyết mối lo về tính thực thi mà nhiều doanh nghiệp đặt ra khi đánh giá phương thức hòa giải. Sau khi có quyết định công nhận, việc thi hành theo Luật Thi hành án dân sự mới được trình bày tại bài Quy trình thu hồi nợ doanh nghiệp tại Việt Nam.
3.3. Tình huống giả định
(Tình huống giả định) Ngày 10/3/2026, Công ty A (Việt Nam) và Công ty B (Trung Quốc) hòa giải thành tại một trung tâm hòa giải thương mại và lập văn bản về kết quả hòa giải thành, theo đó B trả A 800 triệu đồng trước ngày 30/6/2026. Văn bản này có hiệu lực thi hành đối với các bên theo quy định của pháp luật dân sự (khoản 1 Điều 15 Nghị định số 22/2017/NĐ-CP). Nếu B không tự nguyện thực hiện, A phải gửi đơn yêu cầu Tòa án công nhận kết quả hòa giải thành trong thời hạn 06 tháng kể từ ngày các bên đạt được thỏa thuận, tức chậm nhất ngày 10/9/2026 (khoản 1 Điều 418 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015). Quyết định công nhận có hiệu lực thi hành ngay, không bị kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm và được thi hành theo pháp luật về thi hành án dân sự (khoản 8, khoản 9 Điều 419).
4. Những lưu ý quan trọng khi lựa chọn hòa giải viên thương mại
Hòa giải viên thương mại phải đáp ứng tiêu chuẩn tại khoản 1 Điều 7 Nghị định 22/2017/NĐ-CP, trong đó có độc lập, vô tư, khách quan.
Thành công của một phiên hòa giải phụ thuộc rất lớn vào năng lực và sự phù hợp của hòa giải viên thương mại được lựa chọn, nên đây không phải quyết định nên đưa ra vội vàng.
Theo khoản 1 Điều 7 Nghị định số 22/2017/NĐ-CP, hòa giải viên thương mại phải có đầy đủ năng lực hành vi dân sự, có phẩm chất đạo đức tốt, có uy tín, độc lập, vô tư, khách quan; có trình độ đại học trở lên và đã qua thời gian công tác trong lĩnh vực được đào tạo từ 02 năm trở lên; có kỹ năng hòa giải, hiểu biết pháp luật, tập quán kinh doanh, thương mại và các lĩnh vực liên quan. Hòa giải viên không được đồng thời đảm nhiệm vai trò đại diện hay tư vấn cho một trong các bên, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác (điểm đ khoản 2 Điều 9). Khi lựa chọn, doanh nghiệp nên xem xét ba yếu tố. Trước hết là chuyên môn lĩnh vực: hòa giải viên am hiểu lĩnh vực kinh doanh liên quan, dù là xây dựng, thương mại quốc tế, tài chính hay công nghệ, sẽ nắm bản chất tranh chấp nhanh hơn và đề xuất hướng xử lý sát thực tế hơn. Tiếp đó là tính độc lập và không thiên vị: hòa giải viên không được có lợi ích liên quan đến bất kỳ bên nào và phải công khai nếu có xung đột lợi ích tiềm tàng. Sau cùng là kỹ năng điều phối, tức khả năng giữ cho cuộc thương lượng đi đúng hướng, kiểm soát cảm xúc của các bên và dẫn dắt đến giải pháp chung, một yêu cầu quan trọng không kém kiến thức pháp lý.
Ngoài ra, doanh nghiệp nên chú ý đến điều khoản hòa giải trong hợp đồng thương mại ngay từ khi soạn thảo. Một điều khoản hòa giải rõ ràng, nêu cụ thể tổ chức hòa giải, quy tắc áp dụng, ngôn ngữ và thời hạn, sẽ giúp việc khởi động hòa giải suôn sẻ hơn nhiều nếu tranh chấp xảy ra sau này.
4.1. Khi nào doanh nghiệp nên tham vấn luật sư về hòa giải thương mại tại Việt Nam?
Không phải mọi tranh chấp thương mại đều phù hợp với hòa giải, và không phải doanh nghiệp nào cũng có đủ thông tin để tự quyết định phương thức xử lý tối ưu. Có những thời điểm việc tham vấn luật sư trước khi lựa chọn là thực sự cần thiết.
Doanh nghiệp nên cân nhắc tham vấn luật sư khi tranh chấp có giá trị lớn hoặc liên quan đến nhiều bên, khi phía bên kia đã có dấu hiệu chuẩn bị khởi kiện, khi cần đánh giá hòa giải hay trọng tài thương mại là phương thức phù hợp hơn, hoặc khi cần soạn thảo, rà soát điều khoản hòa giải trong hợp đồng.
Bên cạnh vai trò đại diện trong quá trình hòa giải, luật sư giúp doanh nghiệp đánh giá thực chất vị thế pháp lý của mình, xác định những điểm có thể nhượng bộ và những điều kiện không thể bỏ qua trong thỏa thuận cuối cùng. Nhờ vậy, doanh nghiệp tránh được tình huống đạt được thỏa thuận hòa giải nhưng vô tình bỏ qua quyền lợi quan trọng do thiếu thông tin pháp lý.
Với các tranh chấp thương mại có yếu tố nước ngoài, đặc biệt khi đối tác đến từ Trung Quốc, Đài Loan hoặc Hồng Kông, một luật sư am hiểu cả hai hệ thống pháp lý và cả hai ngôn ngữ sẽ giúp quá trình hòa giải diễn ra hiệu quả và hạn chế rủi ro hiểu nhầm trong thỏa thuận. Nếu Quý doanh nghiệp đang cần định hướng về phương thức giải quyết tranh chấp thương mại phù hợp, đội ngũ Luật Sư Tiếng Trung sẵn sàng tư vấn cụ thể theo đặc thù vụ việc của doanh nghiệp.
4.2. Kết luận
Hòa giải thương mại tại Việt Nam không phải một giải pháp thay thế mang tính hình thức, mà là phương thức giải quyết tranh chấp kinh doanh có nền tảng pháp lý rõ ràng, với ưu điểm thực tế về bảo mật, chi phí và khả năng duy trì quan hệ hợp tác. Kết quả hòa giải thành có thể được Tòa án công nhận và cho thi hành, qua đó giải tỏa mối lo về hiệu lực pháp lý mà nhiều doanh nghiệp thường đặt ra.
Nếu Quý doanh nghiệp đang đứng trước một tranh chấp thương mại và cần đánh giá lộ trình xử lý tối ưu, đội ngũ Luật Sư Tiếng Trung sẵn sàng cùng rà soát hồ sơ và đề xuất phương án phù hợp. Liên hệ qua hotline 0912 085 076, email luatsutiengtrung.vn@gmail.com hoặc đến trực tiếp tại Số 29 Đường 55, An Khánh (Thảo Điền, Thủ Đức), Tp.HCM.
4.3. Hỗ trợ từ Luật sư Tiếng Trung
Nếu Quý doanh nghiệp cần rà soát hồ sơ hoặc trao đổi về vấn đề nêu trong bài, đội ngũ Luật sư Tiếng Trung có thể hỗ trợ và làm việc trực tiếp bằng tiếng Trung; xem thêm tại dịch vụ tranh tụng và thu hồi nợ.
5. Câu hỏi thường gặp
5.1. Tranh chấp nào được giải quyết bằng hòa giải thương mại?
Tranh chấp giữa các bên phát sinh từ hoạt động thương mại; tranh chấp trong đó ít nhất một bên có hoạt động thương mại; tranh chấp khác mà pháp luật quy định được giải quyết bằng hòa giải thương mại (Điều 2 Nghị định số 22/2017/NĐ-CP), với điều kiện các bên có thỏa thuận hòa giải (Điều 6).
5.2. Thông tin trong vụ hòa giải thương mại có được giữ bí mật không?
Có. Các thông tin liên quan đến vụ việc hòa giải phải được giữ bí mật, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận bằng văn bản hoặc pháp luật có quy định khác (khoản 2 Điều 4 Nghị định số 22/2017/NĐ-CP).
5.3. Văn bản về kết quả hòa giải thành có hiệu lực thế nào?
Có hiệu lực thi hành đối với các bên theo quy định của pháp luật dân sự (khoản 1 Điều 15 Nghị định số 22/2017/NĐ-CP).
5.4. Thời hạn yêu cầu Tòa án công nhận kết quả hòa giải thành là bao lâu?
06 tháng, kể từ ngày các bên đạt được thỏa thuận hòa giải thành (khoản 1 Điều 418 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015).
5.5. Quyết định công nhận kết quả hòa giải thành có bị kháng cáo không?
Không. Quyết định công nhận hoặc không công nhận kết quả hòa giải thành ngoài Tòa án có hiệu lực thi hành ngay, không bị kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm; quyết định công nhận được thi hành theo pháp luật về thi hành án dân sự (khoản 8, khoản 9 Điều 419 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015).
5.6. Hòa giải viên thương mại phải đáp ứng tiêu chuẩn gì?
Có đầy đủ năng lực hành vi dân sự, phẩm chất đạo đức tốt, uy tín, độc lập, vô tư, khách quan; có trình độ đại học trở lên và đã công tác trong lĩnh vực được đào tạo từ 02 năm trở lên; có kỹ năng hòa giải, hiểu biết pháp luật, tập quán kinh doanh, thương mại (khoản 1 Điều 7 Nghị định số 22/2017/NĐ-CP).
Đồng hành cùng doanh nghiệp Việt – Trung
Đội ngũ Luật sư Tiếng Trung – Công ty Luật TNHH Phong Gia tư vấn trực tiếp bằng tiếng Trung, đồng hành cùng doanh nghiệp từ đàm phán, soạn thảo hợp đồng đến giải quyết tranh chấp.
📞 0912 085 076
🌐 luatsutiengtrung.vn
*Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính tham khảo và không được xem là ý kiến tư vấn pháp lý cho bất kỳ vụ việc cụ thể nào. Để biết thêm chi tiết, hãy liên hệ Luật sư!




