Hình ảnh sản phẩm bị sao chép trên sàn thương mại điện tử là tình trạng nhiều nhà bán hàng chính hãng đang phải đối mặt hằng ngày. Khi đối thủ dùng lại ảnh chụp, ảnh dàn dựng hay infographic mà doanh nghiệp đã đầu tư công sức sản xuất, thiệt hại vượt ra ngoài bản thân hình ảnh: doanh nghiệp mất khách hàng, mất lợi thế cạnh tranh và uy tín thương hiệu bị suy giảm.
Phần lớn người bán biết mình đang bị xâm phạm nhưng không biết căn cứ pháp lý nằm ở đâu, cần thu thập chứng cứ như thế nào, và phải làm gì để yêu cầu gỡ bỏ hoặc đòi bồi thường đúng quy trình. Phần phân tích dưới đây đi qua từng bước xử lý thực tế, từ xác lập quyền sở hữu đến can thiệp pháp lý khi cần thiết.
1. Thực trạng sao chép hình ảnh sản phẩm trên các sàn thương mại điện tử
1.1. Các hình thức xâm phạm phổ biến: copy paste, chỉnh sửa logo, chèn watermark đè
Vi phạm bản quyền hình ảnh sản phẩm trên các sàn thương mại điện tử diễn ra dưới nhiều dạng, từ thô sơ đến khá tinh vi. Phổ biến nhất là tải ảnh gốc về rồi đăng nguyên lên gian hàng cạnh tranh mà không xin phép.
Nhiều trường hợp khác chỉ chỉnh sửa nhỏ, như xóa logo thương hiệu, cắt viền ảnh, đổi màu nền hoặc chèn watermark của gian hàng mới đè lên ảnh gốc. Những biến thể này không làm thay đổi bản chất vi phạm, vì hình ảnh vẫn được sao chép từ tác phẩm của chủ sở hữu ban đầu.
1.2. Hệ quả tiêu cực đối với uy tín và doanh thu của nhà bán hàng chính hãng
Khi hình ảnh sản phẩm bị sao chép tràn lan, người tiêu dùng khó phân biệt đâu là gian hàng chính hãng, đâu là hàng nhái hoặc hàng kém chất lượng. Tỷ lệ chuyển đổi giảm trực tiếp, và đánh giá về thương hiệu bị ảnh hưởng trong dài hạn.
Về doanh thu, gian hàng vi phạm thường bán giá thấp hơn hoặc gian lận chất lượng, khiến khách hàng quay lại phàn nàn với chính thương hiệu gốc. Thiệt hại kép, vừa mất khách vừa mất uy tín, là lý do việc xử lý vi phạm cần được thực hiện kịp thời và đúng hướng.
2. Căn cứ pháp lý để bảo vệ bản quyền hình ảnh sản phẩm
2.1. Hình ảnh sản phẩm dưới góc độ Quyền tác giả theo Luật Sở hữu trí tuệ
Hình ảnh sản phẩm do cá nhân, tổ chức chụp hoặc thiết kế là tác phẩm thuộc đối tượng bảo hộ quyền tác giả theo Luật Sở hữu trí tuệ. Khoản 1 Điều 6 của Luật quy định:
“1. Quyền tác giả phát sinh kể từ khi tác phẩm được sáng tạo và được thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định, không phân biệt nội dung, chất lượng, hình thức, phương tiện, ngôn ngữ, đã công bố hay chưa công bố, đã đăng ký hay chưa đăng ký.”
Như vậy, quyền đối với hình ảnh sản phẩm phát sinh ngay khi ảnh được chụp hoặc thiết kế xong, không chờ đến thủ tục đăng ký.
Cần lưu ý rằng quyền tác giả bảo vệ hình ảnh (ảnh chụp, ảnh đồ họa, infographic) như một tác phẩm sáng tạo, còn kiểu dáng công nghiệp bảo vệ hình dáng bên ngoài của sản phẩm, bao bì. Đây là hai cơ chế bảo hộ khác nhau, nên người bán cần xác định đúng loại tài sản bị xâm phạm để chọn hướng xử lý phù hợp.
2.2. Điều kiện để hình ảnh được bảo hộ tự động và giá trị của Giấy chứng nhận đăng ký
Hình ảnh sản phẩm được bảo hộ khi có tính sáng tạo, không sao chép từ tác phẩm khác, và được thể hiện dưới hình thức cụ thể. Dẫu vậy, khi tranh chấp xảy ra, chủ sở hữu vẫn phải chứng minh được mình là người sáng tạo tác phẩm trước bên kia.
Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả không phải điều kiện để được bảo hộ, nhưng có giá trị đặc biệt về chứng minh. Khoản 2 và khoản 3 Điều 49 Luật Sở hữu trí tuệ (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 07/2022/QH15) quy định:
“2. Việc nộp hồ sơ để được cấp Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả, Giấy chứng nhận đăng ký quyền liên quan không phải là thủ tục bắt buộc để được hưởng quyền tác giả, quyền liên quan theo quy định của Luật này.
3. Tổ chức, cá nhân đã được cấp Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả, Giấy chứng nhận đăng ký quyền liên quan không có nghĩa vụ chứng minh quyền tác giả, quyền liên quan thuộc về mình khi có tranh chấp, trừ trường hợp có chứng cứ ngược lại.”
Nói cách khác, có Giấy chứng nhận thì gánh nặng chứng minh chuyển sang phía bên kia, giúp rút ngắn đáng kể quá trình tranh chấp hoặc thương lượng.
3. Cách xác lập chứng cứ khi phát hiện hình ảnh bị sao chép
3.1. Lưu trữ file gốc, metadata (EXIF) và lịch sử đăng tải đầu tiên
Việc đầu tiên là củng cố chứng cứ về phía mình trước khi tiến hành bất kỳ thao tác gỡ bỏ nào. File ảnh gốc (RAW hoặc định dạng gốc chưa nén) chứa dữ liệu EXIF ghi lại ngày giờ chụp, thiết bị và thông số kỹ thuật, là bằng chứng kỹ thuật có giá trị để xác định tác giả thực sự.
Song song, cần lưu lại lịch sử đăng tải đầu tiên: ngày đăng hình trên website, sàn thương mại điện tử, mạng xã hội hoặc email nội bộ. Hợp đồng với nhiếp ảnh gia hoặc studio thiết kế, nếu có, cũng là tài liệu bổ sung có giá trị pháp lý cao.
3.2. Thu thập bằng chứng vi phạm: ảnh chụp màn hình, đường link, thông tin gian hàng vi phạm
Khi phát hiện hành vi xâm phạm, cần thu thập ngay toàn bộ bằng chứng, vì đối thủ có thể xóa dấu vết rất nhanh sau khi nhận được thông báo vi phạm. Ảnh chụp màn hình phải thể hiện rõ URL, tên gian hàng, ngày giờ chụp và đường link sản phẩm vi phạm.
Ngoài ảnh chụp màn hình, nên lưu toàn bộ trang bằng công cụ lưu trang web (webpage archive) để giữ nguyên nội dung, thông tin người bán và dấu thời gian. Biện pháp này đặc biệt hữu ích khi đối thủ cố tình gỡ ảnh vi phạm trước khi doanh nghiệp kịp hoàn tất quy trình báo cáo.
3.3. Tầm quan trọng của việc lập vi bằng để đảm bảo tính khách quan trước pháp luật
Nhiều nhà bán hàng bỏ qua việc lập vi bằng. Từ ngày 01/7/2026, chức danh Thừa phát lại được thay bằng Thừa hành viên theo Nghị định 151/2026/NĐ-CP. Vi bằng ghi nhận hiện trạng vi phạm do Thừa hành viên trực tiếp chứng kiến, nên có giá trị khách quan hơn hẳn ảnh chụp màn hình do chính người bán tự thực hiện.
Về giá trị pháp lý, khoản 1 Điều 27 Nghị định 151/2026/NĐ-CP quy định: “1. Vi bằng là nguồn chứng cứ để Tòa án nhân dân và các cơ quan có thẩm quyền xem xét khi giải quyết vụ việc theo quy định của pháp luật.” Vi bằng vì vậy không mặc nhiên được công nhận là chứng cứ, nhưng là nguồn chứng cứ vững chắc khi cần khởi kiện dân sự hoặc yêu cầu cơ quan chức năng xử lý.
4. Quy trình xử lý vi phạm bản quyền hình ảnh trên sàn TMĐT
4.1. Gửi yêu cầu hỗ trợ (Report) thông qua cổng thông tin của sàn
Hình ảnh sản phẩm bị sao chép trên sàn thương mại điện tử có thể được xử lý ban đầu qua cơ chế báo cáo vi phạm nội bộ của từng sàn, mỗi nền tảng có quy trình và yêu cầu tài liệu riêng. Trên Shopee, chủ sở hữu quyền vào mục “Báo cáo vi phạm sở hữu trí tuệ” tại Trung tâm Chăm sóc Người bán, cung cấp thông tin gian hàng vi phạm, URL ảnh gốc và tài liệu chứng minh quyền sở hữu. Trên Lazada, chủ sở hữu dùng cổng Lazada Seller Center, mục “Báo cáo vi phạm bản quyền”, điền biểu mẫu với đầy đủ thông tin chứng cứ và tài liệu đăng ký quyền tác giả nếu có. Với TikTok Shop, chủ sở hữu truy cập TikTok Creator Marketplace hoặc Trung tâm hỗ trợ người bán, chọn mục vi phạm sở hữu trí tuệ và đính kèm bằng chứng theo định dạng nền tảng yêu cầu.
Thời gian xử lý báo cáo tùy từng sàn và mức độ rõ ràng của hồ sơ. Hồ sơ đầy đủ, chứng cứ rõ ràng thường được xử lý nhanh hơn đáng kể so với trường hợp thiếu tài liệu.
4.2. Soạn thảo thư cảnh báo pháp lý yêu cầu chấm dứt hành vi xâm phạm
Song song với báo cáo trên sàn, gửi thư cảnh báo pháp lý (Legal Notice) trực tiếp đến bên vi phạm tạo ra áp lực đáng kể. Thư cần nêu rõ căn cứ pháp lý về quyền tác giả, mô tả cụ thể hành vi vi phạm, yêu cầu gỡ bỏ trong thời hạn nhất định và hậu quả pháp lý nếu không tuân thủ.
Thư cảnh báo do luật sư soạn thảo và ký thường có hiệu quả thực tế cao hơn thư cá nhân, vì thể hiện ý định theo đuổi pháp lý nghiêm túc. Thư cũng tạo ra một mốc thời gian quan trọng, nếu sau này cần chứng minh bên vi phạm đã được thông báo mà vẫn không chấm dứt hành vi.
4.3. Yêu cầu cơ quan chức năng can thiệp hoặc khởi kiện dân sự đòi bồi thường
Nếu các bước trên không mang lại kết quả, chủ sở hữu có thể yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính về quyền tác giả hoặc lực lượng quản lý thị trường xử lý, hoặc khởi kiện dân sự tại tòa án để yêu cầu bồi thường thiệt hại theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ.
Ở giai đoạn này, hồ sơ chứng cứ đã thu thập, đặc biệt là vi bằng, Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả và thư cảnh báo đã gửi, đóng vai trò trung tâm trong việc xác định thiệt hại và yêu cầu bồi thường. Chuẩn bị thiếu ở bước này thường khiến quá trình kéo dài và kết quả không như kỳ vọng.
5. Giải pháp bền vững để bảo vệ tài sản số cho doanh nghiệp
5.1. Chủ động đăng ký quyền tác giả sớm cho bộ nhận diện sản phẩm
Đăng ký quyền tác giả cho hình ảnh sản phẩm là bước chủ động nhất doanh nghiệp có thể làm trước khi vi phạm xảy ra. Thủ tục không quá phức tạp, trong khi Giấy chứng nhận thu được giúp chuyển gánh nặng chứng minh sang phía bên kia khi có tranh chấp, như khoản 3 Điều 49 đã trích ở mục 2.2.
Bên cạnh đăng ký quyền tác giả cho ảnh, doanh nghiệp nên cân nhắc đăng ký kiểu dáng công nghiệp cho bao bì sản phẩm nếu đây là yếu tố nhận diện thương hiệu quan trọng. Hai cơ chế này khác nhau nhưng bổ trợ cho nhau, tạo thêm một lớp bảo vệ cho tài sản số của doanh nghiệp.
5.2. Khi nào cần liên hệ Luật sư chuyên môn để xử lý triệt để?
Không phải trường hợp nào cũng cần luật sư ngay từ đầu, nhưng có những thời điểm tự xử lý có thể gây bất lợi nghiêm trọng: khi báo cáo trên sàn bị từ chối hoặc không có phản hồi, khi bên vi phạm phản bác và tự nhận quyền sở hữu, hoặc khi thiệt hại có thể định lượng và đủ lớn để khởi kiện đòi bồi thường. Đó là những tình huống cần luật sư chuyên về sở hữu trí tuệ.
Luật sư giúp soạn thảo hồ sơ pháp lý, và quan trọng hơn, đánh giá chứng cứ hiện có đã đủ để tiến hành tố tụng hay chưa, tránh rủi ro đi sai hướng hoặc bỏ lỡ thời hiệu khởi kiện. Để được tư vấn về tình huống cụ thể, Quý doanh nghiệp có thể liên hệ Luật Sư Tiếng Trung để được hỗ trợ đánh giá ban đầu.
Hình ảnh sản phẩm bị sao chép trên sàn thương mại điện tử là vấn đề có giải pháp pháp lý rõ ràng, nhưng hiệu quả phụ thuộc phần lớn vào việc chứng cứ được thu thập đúng cách và quy trình được thực hiện đúng thứ tự. Doanh nghiệp không nên để thiệt hại kéo dài chỉ vì chưa biết bắt đầu từ đâu.
Nếu Quý doanh nghiệp đang đối mặt với vi phạm bản quyền hình ảnh và cần định hướng xử lý cụ thể, hãy liên hệ đội ngũ Luật Sư Tiếng Trung qua hotline 0912 085 076, email luatsutiengtrung.vn@gmail.com hoặc đến trực tiếp tại Số 29 Đường 55, An Khánh (Thảo Điền, Thủ Đức), Tp.HCM để được tư vấn theo từng tình huống thực tế.
Đồng hành cùng doanh nghiệp Việt – Trung
Đội ngũ Luật sư Tiếng Trung – Công ty Luật TNHH Phong Gia tư vấn trực tiếp bằng tiếng Trung, đồng hành cùng doanh nghiệp từ đàm phán, soạn thảo hợp đồng đến giải quyết tranh chấp.
📞 0912.085.076
🌐 luatsutiengtrung.vn
*Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo và không thay thế cho tư vấn pháp lý chuyên sâu. Do tính chất đặc thù và các tình tiết riêng biệt của mỗi vụ việc, giải pháp thực tế có thể thay đổi tùy thuộc vào hồ sơ và bối cảnh pháp lý tại từng thời điểm. Để nhận phương án tối ưu cho trường hợp của mình, Quý khách vui lòng liên hệ trực tiếp Luật Sư Tiếng Trung để được hướng dẫn cụ thể.
