Thời hiệu khởi kiện tranh chấp thương mại tại Việt Nam là hai năm, kể từ thời điểm quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm, theo Điều 319 Luật Thương mại 2005. Điều 429 Bộ luật Dân sự 2015 quy định thời hiệu khởi kiện tranh chấp hợp đồng là 03 năm; thời hiệu bắt đầu lại khi bên có nghĩa vụ thừa nhận hoặc thực hiện xong một phần nghĩa vụ (Điều 157). Bài viết trình bày cách xác định mốc tính, phân biệt với thời hạn khiếu nại, các khoảng thời gian không tính vào thời hiệu và trường hợp thời hiệu bắt đầu lại.
1. Hiểu đúng về thời hiệu khởi kiện tranh chấp thương mại tại Việt Nam
Thời hiệu khởi kiện tranh chấp thương mại là hai năm, kể từ thời điểm quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm (Điều 319 Luật Thương mại 2005).
Thời hiệu khởi kiện tranh chấp thương mại tại Việt Nam là một trong những mốc pháp lý doanh nghiệp dễ bỏ qua nhất, cho đến khi đã quá muộn để khắc phục. Nguyên nhân không nằm ở quy định thiếu rõ ràng, mà ở chỗ ranh giới giữa thời hạn khiếu nại, thời điểm bắt đầu tính thời hiệu và các trường hợp thời hiệu được tính lại thường bị hiểu lẫn lộn trong thực tế. Phần phân tích dưới đây làm rõ từng mốc thời gian theo quy định hiện hành để doanh nghiệp chủ động bảo vệ quyền lợi của mình.

1.1. Thời hiệu khởi kiện là gì và tại sao doanh nghiệp cần quan tâm?
Thời hiệu khởi kiện là khoảng thời gian pháp luật cho phép một bên yêu cầu Tòa án hoặc Trọng tài giải quyết tranh chấp. Khoản 1 Điều 149 Bộ luật Dân sự 2015 quy định thời hiệu là thời hạn do luật quy định mà khi kết thúc thời hạn đó thì phát sinh hậu quả pháp lý đối với chủ thể theo điều kiện do luật quy định. Khoản 2 Điều 149 quy định:
“2. Tòa án chỉ áp dụng quy định về thời hiệu theo yêu cầu áp dụng thời hiệu của một bên hoặc các bên với điều kiện yêu cầu này phải được đưa ra trước khi Tòa án cấp sơ thẩm ra bản án, quyết định giải quyết vụ, việc.
Người được hưởng lợi từ việc áp dụng thời hiệu có quyền từ chối áp dụng thời hiệu, trừ trường hợp việc từ chối đó nhằm mục đích trốn tránh thực hiện nghĩa vụ.”
Khi đương sự có yêu cầu áp dụng thời hiệu trước khi Tòa án cấp sơ thẩm ra bản án, quyết định giải quyết vụ án và thời hiệu khởi kiện đã hết, Tòa án ra quyết định đình chỉ giải quyết vụ án dân sự (điểm e khoản 1 Điều 217 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015).
1.2. Mốc thời gian 02 năm theo quy định của Luật Thương mại
Điều 319 Luật Thương mại 2005 quy định:
“Thời hiệu khởi kiện áp dụng đối với các tranh chấp thương mại là hai năm, kể từ thời điểm quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm, trừ trường hợp quy định tại điểm e khoản 1 Điều 237 của Luật này.”
Quy định này áp dụng cho phần lớn các tranh chấp phát sinh từ hoạt động thương mại giữa các thương nhân; ngoại lệ được dẫn chiếu tại Điều 237 thuộc lĩnh vực dịch vụ logistics.
2. Cách xác định mốc thời gian tính thời hiệu để tránh bỏ lỡ
Thời hiệu tính từ thời điểm quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm; thời hạn khiếu nại là thời hạn riêng (Điều 318 Luật Thương mại 2005).
2.1. Thời điểm quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm
Luật Thương mại quy định thời hiệu được tính từ thời điểm “quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm”, theo Điều 319.
Về việc vi phạm thời hạn, khoản 1 Điều 353 Bộ luật Dân sự 2015 quy định chậm thực hiện nghĩa vụ là nghĩa vụ vẫn chưa được thực hiện hoặc chỉ được thực hiện một phần khi thời hạn thực hiện nghĩa vụ đã hết. Vì vậy hợp đồng cần ghi rõ thời hạn thanh toán, thời hạn giao hàng, và doanh nghiệp cần lưu chứng từ về các mốc này.
2.2. Phân biệt thời hiệu khởi kiện và thời hạn khiếu nại trong hợp đồng
Thời hạn khiếu nại và thời hiệu khởi kiện là hai thời hạn khác nhau, được quy định tại hai điều luật riêng: Điều 318 và Điều 319 Luật Thương mại 2005.
Thời hạn khiếu nại là khoảng thời gian một bên phải thông báo hoặc phản đối với bên kia về vi phạm hợp đồng. Khi hợp đồng không có thỏa thuận, Điều 318 Luật Thương mại 2005 quy định:
“Trừ trường hợp quy định tại điểm đ khoản 1 Điều 237 của Luật này, thời hạn khiếu nại do các bên thỏa thuận, nếu các bên không có thoả thuận thì thời hạn khiếu nại được quy định như sau:
1. Ba tháng, kể từ ngày giao hàng đối với khiếu nại về số lượng hàng hoá;
2. Sáu tháng, kể từ ngày giao hàng đối với khiếu nại về chất lượng hàng hóa; trong trường hợp hàng hoá có bảo hành thì thời hạn khiếu nại là ba tháng, kể từ ngày hết thời hạn bảo hành;
3. Chín tháng, kể từ ngày bên vi phạm phải hoàn thành nghĩa vụ theo hợp đồng hoặc trong trường hợp có bảo hành thì kể từ ngày hết thời hạn bảo hành đối với khiếu nại về các vi phạm khác.”
Khiếu nại đúng hạn không tự động kéo dài thời hiệu khởi kiện; doanh nghiệp vẫn phải chủ động khởi kiện trong thời hạn 02 năm theo Điều 319. Các chế tài khi vi phạm hợp đồng thương mại, trong đó có giới hạn mức phạt 8%, được phân tích tại bài Mức phạt vi phạm hợp đồng tối đa 8%: điều doanh nghiệp Trung Quốc cần biết trước khi ký.
2.3. Lưu ý về mốc thời gian trong các giao dịch có thỏa thuận gia hạn
Vì thời hiệu là thời hạn do luật quy định (khoản 1 Điều 149 Bộ luật Dân sự), phụ lục gia hạn hợp đồng hoặc thỏa thuận thanh toán trễ hạn cần được xem xét theo quy định về bắt đầu lại thời hiệu tại Điều 157 Bộ luật Dân sự.
Nếu bên có nghĩa vụ ký văn bản thừa nhận nghĩa vụ hoặc cam kết thực hiện lại, thời hiệu bắt đầu lại theo điểm a khoản 1 Điều 157 Bộ luật Dân sự (trích tại mục 3.2). Vì vậy, mỗi tài liệu phát sinh sau tranh chấp đều cần được xem xét kỹ về mặt pháp lý trước khi ký, tránh vô tình làm phức tạp hơn việc xác định thời điểm tính thời hiệu về sau.
3. Những trường hợp đặc biệt về thời hiệu khởi kiện doanh nghiệp cần biết
Điều 156 Bộ luật Dân sự 2015 quy định thời gian không tính vào thời hiệu; Điều 157 quy định các trường hợp thời hiệu bắt đầu lại.

3.1. Các khoảng thời gian không tính vào thời hiệu khởi kiện
Bộ luật Dân sự 2015 quy định một số khoảng thời gian không được tính vào thời hiệu khởi kiện. Điều 156 quy định:
“Thời gian không tính vào thời hiệu khởi kiện vụ án dân sự, thời hiệu yêu cầu giải quyết việc dân sự là khoảng thời gian xảy ra một trong các sự kiện sau đây:
1. Sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan làm cho chủ thể có quyền khởi kiện, quyền yêu cầu không thể khởi kiện, yêu cầu trong phạm vi thời hiệu. (…)”
Điều 156 còn liệt kê các trường hợp chưa có người đại diện khi người có quyền khởi kiện là người chưa thành niên, mất hoặc bị hạn chế năng lực hành vi dân sự; nhóm này gắn với cá nhân và ít gặp trong tranh chấp giữa doanh nghiệp. Doanh nghiệp cần lưu trữ đầy đủ tài liệu về sự kiện nếu muốn viện dẫn.
3.2. Khi nào thời hiệu khởi kiện được bắt đầu tính lại?
Điều 157 Bộ luật Dân sự 2015 quy định:
“1. Thời hiệu khởi kiện vụ án dân sự bắt đầu lại trong trường hợp sau đây:
a) Bên có nghĩa vụ đã thừa nhận một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ của mình đối với người khởi kiện;
b) Bên có nghĩa vụ thừa nhận hoặc thực hiện xong một phần nghĩa vụ của mình đối với người khởi kiện;
c) Các bên đã tự hoà giải với nhau.
2. Thời hiệu khởi kiện vụ án dân sự bắt đầu lại kể từ ngày tiếp theo sau ngày xảy ra sự kiện quy định tại khoản 1 Điều này.”
Ngoài trường hợp bên có nghĩa vụ thừa nhận hoặc thực hiện một phần nghĩa vụ, việc các bên tự hòa giải với nhau cũng làm thời hiệu bắt đầu lại.
Ý nghĩa thực tiễn rất rõ: nếu bên vi phạm có bất kỳ hành động nào thể hiện sự thừa nhận nghĩa vụ, dù là email xác nhận, biên bản làm việc hay thanh toán một phần, thời hiệu có thể bắt đầu lại từ ngày tiếp theo sau sự kiện đó. Vì vậy, toàn bộ hồ sơ giao dịch và trao đổi liên quan đến tranh chấp cần được lưu giữ có hệ thống. Về giá trị chứng minh của tin nhắn và dữ liệu điện tử khi tranh chấp, Quý doanh nghiệp có thể xem thêm bài Tin nhắn WeChat có làm chứng cứ tại Tòa án Việt Nam không?.
3.3. Xung đột giữa Luật Thương mại và Bộ luật Dân sự về thời hiệu
Một vấn đề pháp lý cần làm rõ là sự giao thoa giữa thời hiệu 02 năm của Luật Thương mại và thời hiệu 03 năm của Bộ luật Dân sự. Điều 429 Bộ luật Dân sự 2015 quy định:
“Thời hiệu khởi kiện để yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp hợp đồng là 03 năm, kể từ ngày người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm.”
Bộ luật Dân sự là luật chung điều chỉnh các quan hệ dân sự (khoản 1 Điều 4 Bộ luật Dân sự 2015); hoạt động thương mại phải tuân theo Luật Thương mại và pháp luật có liên quan (khoản 1 Điều 4 Luật Thương mại 2005). Tranh chấp thương mại áp dụng thời hiệu hai năm theo Điều 319 Luật Thương mại 2005. Cần lưu ý thêm rằng mốc tính cũng khác nhau: Luật Thương mại tính từ thời điểm quyền bị xâm phạm, còn Bộ luật Dân sự tính từ ngày người có quyền biết hoặc phải biết quyền bị xâm phạm.
Hoạt động thương mại không được quy định trong Luật Thương mại và trong các luật khác thì áp dụng quy định của Bộ luật Dân sự (khoản 3 Điều 4 Luật Thương mại 2005); tranh chấp hợp đồng theo Bộ luật Dân sự có thời hiệu khởi kiện 03 năm (Điều 429).
Doanh nghiệp Trung Quốc cần đặc biệt lưu ý khoảng chênh với pháp luật nước mình. Điều 188 Bộ luật Dân sự Trung Quốc năm 2020 quy định, theo bản dịch tiếng Anh chính thức:
“The limitation period for a person to request the people’s court to protect his civil-law rights is three years, unless otherwise provided by law. Unless otherwise provided by law, the limitation period begins from the date when the right holder knows or should have known that his right has been harmed and that who is the obligor. (…)”
Theo luật Trung Quốc, thời hiệu chung là ba năm và chỉ bắt đầu khi người có quyền biết hoặc phải biết quyền bị xâm phạm và biết ai là người có nghĩa vụ. Doanh nghiệp quen với cách tính này rất dễ lỡ mốc 02 năm của Luật Thương mại Việt Nam, vốn ngắn hơn một năm và được tính từ thời điểm quyền bị xâm phạm.
Để xác định chính xác luật áp dụng, cần căn cứ vào tư cách pháp lý của các bên, tính chất giao dịch và nội dung hợp đồng. Đây là bước đánh giá không thể bỏ qua trước khi tính thời hiệu trong bất kỳ tranh chấp nào. Quý doanh nghiệp có thể tham khảo dịch vụ của Luật Sư Tiếng Trung để được hỗ trợ đánh giá đúng khung pháp lý áp dụng trong từng trường hợp cụ thể.
3.4. Tình huống giả định
(Tình huống giả định) Công ty A (Việt Nam) giao lô hàng cho Công ty B (Trung Quốc) theo hợp đồng mua bán; hạn thanh toán 500 triệu đồng là ngày 31/3/2025 nhưng B không thanh toán. Thời hiệu khởi kiện tranh chấp thương mại là hai năm, kể từ thời điểm quyền và lợi ích hợp pháp của A bị xâm phạm (Điều 319 Luật Thương mại 2005). Ngày 10/01/2026, B chuyển trả 200 triệu đồng, tức đã thực hiện xong một phần nghĩa vụ; thời hiệu khởi kiện bắt đầu lại kể từ ngày tiếp theo, tức ngày 11/01/2026 (điểm b khoản 1, khoản 2 Điều 157 Bộ luật Dân sự 2015). Nếu A khởi kiện khi thời hiệu đã hết và B yêu cầu áp dụng thời hiệu trước khi Tòa án cấp sơ thẩm ra bản án, Tòa án đình chỉ giải quyết vụ án (khoản 2 Điều 149 Bộ luật Dân sự 2015; điểm e khoản 1 Điều 217 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015).
4. Giải pháp bảo vệ quyền lợi khi tranh chấp thương mại phát sinh
Doanh nghiệp nên lập bảng mốc thời gian, lưu văn bản thừa nhận nợ và khởi kiện trước khi hết hai năm theo Điều 319 Luật Thương mại 2005.
4.1. Tầm quan trọng của việc kiểm soát hồ sơ và mốc thời gian
Nhiều doanh nghiệp chỉ bắt đầu tìm kiếm hỗ trợ pháp lý khi tranh chấp đã kéo dài và các mốc thời gian quan trọng sắp đến. Lúc đó, xác minh lại toàn bộ chuỗi thời gian từ khi tranh chấp phát sinh, cùng các tài liệu trao đổi, biên bản, thư từ và hành vi của từng bên, trở nên phức tạp và tốn thời gian hơn nhiều.
Doanh nghiệp nên duy trì thói quen lưu trữ hồ sơ theo từng hợp đồng, ghi nhận rõ ngày phát sinh vi phạm hoặc khiếu nại, và theo dõi song song cả thời hạn khiếu nại lẫn thời hiệu khởi kiện. Một hệ thống quản lý hợp đồng đơn giản nhưng có kỷ luật giúp tránh rủi ro mất quyền khởi kiện chỉ vì quản lý thời gian lỏng lẻo.
4.2. Hỗ trợ từ Luật sư Tiếng Trung
Khi tranh chấp thương mại đã phát sinh, nhiều vấn đề pháp lý cần được làm rõ đồng thời: thời hiệu còn hay đã hết, mốc tính thời hiệu là ngày nào, khung pháp luật nào áp dụng, và có căn cứ để thời hiệu bắt đầu lại hay không. Mỗi vấn đề đều đòi hỏi phân tích hồ sơ cụ thể, không thể trả lời chính xác chỉ dựa trên quy định chung.
Với tranh chấp đang tiến gần đến mốc thời hiệu, mỗi ngày đều có giá trị. Tư vấn sớm giúp xác định thời hạn còn lại, đồng thời giúp chuẩn bị hồ sơ đúng hướng và tránh những bước đi làm mất lợi thế pháp lý đang có.
Thời hiệu khởi kiện tranh chấp thương mại tại Việt Nam là tổng hòa của việc xác định đúng mốc bắt đầu, áp dụng đúng luật và nắm rõ các trường hợp không tính vào thời hiệu hoặc thời hiệu bắt đầu lại, chứ không đơn thuần là con số 02 năm. Bỏ qua bất kỳ yếu tố nào cũng có thể dẫn đến mất quyền khởi kiện mà không có cơ hội khắc phục.
Nếu Quý doanh nghiệp cần rà soát hồ sơ hoặc trao đổi về vấn đề nêu trong bài, đội ngũ Luật sư Tiếng Trung có thể hỗ trợ và làm việc trực tiếp bằng tiếng Trung; xem thêm tại dịch vụ tranh tụng và thu hồi nợ.
Bài liên quan: dịch vụ tư vấn thương mại cho doanh nghiệp Trung Quốc.
5. Câu hỏi thường gặp
5.1. Thời hiệu khởi kiện tranh chấp thương mại tại Việt Nam là bao lâu?
02 năm, kể từ thời điểm quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm, trừ trường hợp quy định tại điểm e khoản 1 Điều 237 về dịch vụ logistics (Điều 319 Luật Thương mại 2005).
5.2. Tòa án có tự áp dụng thời hiệu khởi kiện không?
Không. Tòa án chỉ áp dụng quy định về thời hiệu theo yêu cầu của một bên hoặc các bên, và yêu cầu này phải được đưa ra trước khi Tòa án cấp sơ thẩm ra bản án, quyết định giải quyết vụ, việc (khoản 2 Điều 149 Bộ luật Dân sự 2015).
5.3. Thời hạn khiếu nại về chất lượng hàng hóa là bao lâu?
06 tháng, kể từ ngày giao hàng, nếu các bên không có thỏa thuận; trường hợp hàng hóa có bảo hành thì là 03 tháng, kể từ ngày hết thời hạn bảo hành (khoản 2 Điều 318 Luật Thương mại 2005).
5.4. Khi nào thời hiệu khởi kiện được bắt đầu lại?
Khi bên có nghĩa vụ đã thừa nhận một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ, đã thực hiện xong một phần nghĩa vụ, hoặc các bên đã tự hòa giải với nhau; thời hiệu bắt đầu lại kể từ ngày tiếp theo sau ngày xảy ra sự kiện đó (Điều 157 Bộ luật Dân sự 2015).
5.5. Thời gian xảy ra sự kiện bất khả kháng có tính vào thời hiệu khởi kiện không?
Không. Khoảng thời gian xảy ra sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan làm cho chủ thể có quyền khởi kiện không thể khởi kiện trong phạm vi thời hiệu không tính vào thời hiệu khởi kiện (khoản 1 Điều 156 Bộ luật Dân sự 2015).
5.6. Thời hiệu khởi kiện tranh chấp hợp đồng theo Bộ luật Dân sự là bao lâu?
03 năm, kể từ ngày người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm (Điều 429 Bộ luật Dân sự 2015).
5.7. Thời hiệu khởi kiện theo pháp luật Trung Quốc là bao lâu?
03 năm, trừ trường hợp luật có quy định khác; thời hiệu bắt đầu từ ngày người có quyền biết hoặc phải biết quyền của mình bị xâm phạm và biết ai là người có nghĩa vụ (Điều 188 Bộ luật Dân sự Trung Quốc).
Đồng hành cùng doanh nghiệp Việt – Trung
Đội ngũ Luật sư Tiếng Trung – Công ty Luật TNHH Phong Gia tư vấn trực tiếp bằng tiếng Trung, đồng hành cùng doanh nghiệp từ đàm phán, soạn thảo hợp đồng đến giải quyết tranh chấp.
📞 0912 085 076
🌐 luatsutiengtrung.vn
*Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính tham khảo và không được xem là ý kiến tư vấn pháp lý cho bất kỳ vụ việc cụ thể nào. Để biết thêm chi tiết, hãy liên hệ Luật sư!




